Eglwysi Ynghyd yng Nghymru | Churches Together in Wales

Aberfan 2026

Cytun — Wed, 21 Oct 2026 10:22:23 +0000

Wylo gyda’n gilydd: Aberfan ac ystyr undod Cristnogol

Wrth i Gymru nodi trigain mlynedd ers trychineb Aberfan, mae Ysgrifennydd Cyffredinol Cytûn, Dr Cynan Llwyd, wedi tynnu sylw at y gofal, y cydsafiad a’r eiriolaeth a gynigiwyd ar y cyd gan yr eglwysi.

Ar 21 Hydref 1966, llithrodd tomen o wastraff glo uwchben y pentref, gan gladdu Ysgol Iau Pantglas a chartrefi cyfagos. Bu farw 116 o blant a 28 o oedolion yn y drychineb.

Mewn myfyrdod ar yr achlysur, mae’n disgrifio sut y bu gweinidogion lleol yn gweddïo gyda’i gilydd ac yn cydlynu ymweliadau â chartrefi yn syth ar ôl y drychineb. Bu eglwysi o wahanol draddodiadau Cristnogol yn cydweithio i gefnogi’r teuluoedd mewn profedigaeth a’r gymuned ehangach.

Bu’r gweinidog Methodistaidd Irving Penberthy, a oedd yn adnabod llawer o’r plant drwy’r ysgol Sul, yn mynd gyda thadau wrth iddynt adnabod cyrff eu plant yng Nghapel Bethania. Yn ddiweddarach, disgrifiodd rannu eu galar fel “gweinidogaeth y dagrau”.

Parhaodd yr ymrwymiad hwn ar y cyd y tu hwnt i’r argyfwng uniongyrchol. Ym mis Gorffennaf 1967, gofynnodd Cyngor Eglwysi Merthyr i Erastus Jones wasanaethu fel bugail eciwmenaidd yn Aberfan. Cyfrannodd eglwysi Cymreig yng Nghanada at ariannu ei benodiad a sefydlu Tŷ Toronto, a fu’n cefnogi bywyd y gymuned ac, yn ddiweddarach, yn mynd i’r afael â chaledi cymdeithasol ac economaidd ledled y cymoedd.

Bu’r eglwysi hefyd yn helpu trigolion i sicrhau bod eu lleisiau’n cael eu clywed. Bu Kenneth Hayes, gweinidog gyda’r Bedyddwyr a gollodd fab yn y drychineb, yn helpu i drefnu’r rhieni i gynrychioli eu buddiannau yn y tribiwnlys.

Wrth fyfyrio ar arwyddocâd hyn i eglwysi heddiw, mae Cynan yn ysgrifennu:

“Dylai ein galwad i undod, dealltwriaeth a thystiolaeth ar y cyd ddod i’r amlwg ym mywydau’r bobl rydym yn eu gwasanaethu. Mae cymdeithas yn tyfu drwy weddi a sgwrs, ac yn dyfnhau wrth inni ysgwyddo cyfrifoldebau gyda’n gilydd sy’n gofyn inni barhau’n bresennol dros amser.”

Dr Cynan Llwyd

Yn ei fyfyrdod, mae’n galw ar eglwysi i wrando’n amyneddgar, rhannu adnoddau a sefyll ochr yn ochr â chymunedau sy’n ceisio cyfiawnder, gan gydnabod y gwahanol ffyrdd y mae pobl yn profi galar a ffydd.

Yn anad dim, mae’n pwysleisio bod yn rhaid cadw pobl Aberfan wrth galon y cofio:

“Wrth inni nodi trigain mlynedd, dylai ein sylw ganolbwyntio ar bobl Aberfan: y rhai a fu farw, y rhai a gollodd anwyliaid, y goroeswyr a’r cenedlaethau sy’n byw gyda’r hanes hwn. Mae eu straeon yn haeddu cael eu trin â gofal, ac mae eu lleisiau’n haeddu llywio’r ffordd y cofiwn y drychineb.”

Mae’r erthygl lawn yn Saesneg ar gael i’w darllen ar Substack personol Dr Cynan Llwyd.

Amddiffyn, moeseg ac arian cyhoeddus

Cytun — Tue, 20 Oct 2026 12:28:57 +0000

Cytûn yn ymuno â bord gron Llywodraeth Cymru ar fuddsoddi moesegol ym maes amddiffyn

Bu yn cynrychioli’r eglwysi yn y ford gron ddoe (dydd Llun 19 Hydref). Fe’i cadeiriwyd gan uwch swyddogion, ar wahoddiad Adam Price AS, Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni.

Roedd yn un o gyfres o drafodaethau gyda diwydiant, prifysgolion, undebau llafur a’r gymdeithas sifil. Bydd y Fframwaith Buddsoddi Moesegol ym maes Amddiffyn i Gymru yn llywio cymorth Llywodraeth Cymru i fusnesau mewn sectorau sy’n gysylltiedig ag amddiffyn.

Mae ymateb Cytûn yn seiliedig ar dri maes:

Cyfraith ddyngarol ryngwladol, sy’n diogelu sifiliaid mewn gwrthdaro arfog.
Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015, gan gynnwys ei nod o Gymru sy’n gyfrifol ar lefel fyd-eang.
Y gwerth ehangaf posibl i Gymru o gymorth Llywodraeth Cymru i fusnesau, gan adeiladu ar ddarpariaethau sydd eisoes ym mholisi’r llywodraeth.

"Rydym yn ddiolchgar am y gwahoddiad, a byddwn yn parhau i ymgysylltu’n adeiladol. Mae ein haelod-eglwysi’n arddel ystod eang o argyhoeddiadau ar amddiffyn, felly nid ydym yn cymryd safbwynt ar y sector ei hun. Ein pryder yw bod penderfyniadau’n seiliedig ar gyfraith glir ac yn rhoi gwerth parhaol i Gymru."

Cytûn

Gofynnodd Cytûn hefyd i’r cynigion aros o fewn pwerau Llywodraeth Cymru a’r Senedd, ac i’r fframwaith fod yn ddigon clir i’w brofi’n gyfreithiol.

Mae’r sector yn gyflogwr pwysig yng Nghymru. Yn ôl Llywodraeth Cymru, mae tua 16,000 o bobl yn gweithio’n uniongyrchol ym maes awyrofod ac amddiffyn. Y llynedd, cafodd ITV Cymru Wales gip prin y tu mewn i ffatri General Dynamics ym Merthyr Tudful, lle mae tua 250 o bobl yn adeiladu cerbydau arfog Ajax ar gyfer y Fyddin Brydeinig.

Pryderon ynghylch amserlen yr ymgynghoriad

Wythnos yn unig sydd gan randdeiliaid i ymateb. Mae Cytûn o’r farn bod hyn yn rhy fyr i sefydliadau y mae eu haelodau’n arddel ystod eang o safbwyntiau.

Mae hyn yn rhan o waith ehangach Cytûn ar ffydd a hawliau dynol, ac ar le’r traddodiad Cristnogol ym mywyd cyhoeddus Cymru.

Mae’r traddodiad hwnnw wedi llunio Cymru ers canrifoedd. Ers datgysylltu’r Eglwys yng Nghymru yn 1920, mae’r eglwysi wedi gwasanaethu bywyd cyhoeddus fel cyrff gwirfoddol. Mae eu rhyddid wedi’i sicrhau gan gyfraith glir sy’n diogelu pobl o bob ffydd a dim ffydd.

Agoriad y Senedd 2026

Cytun — Mon, 19 Oct 2026 09:29:15 +0000

Cytûn yn edrych yn ôl ar wythnos arwyddocaol ym mywyd gwleidyddol Cymru

Roedd yr wythnos ddiwethaf yn un arwyddocaol ym mywyd gwleidyddol Cymru, wrth i’r Brenin Siarl III agor y Seithfed Senedd yn ffurfiol ddydd Iau 15 Hydref. Roedd y seremoni ym Mae Caerdydd yn dilyn gwasanaeth eciwmenaidd cenedlaethol yng Nghadeirlan Llandaf ddydd Mawrth 13 Hydref.

Cynrychiolodd Ysgrifennydd Cyffredinol Cytûn, Dr Cynan Llwyd, y mudiad ar y ddau achlysur, a oedd yn gyfle i fyfyrio ar gyfrifoldeb gwasanaeth cyhoeddus ac ar gyfraniad eglwysi a chymunedau ffydd at fywyd Cymru.

Daeth cynrychiolwyr eglwysi, cymunedau ffydd a bywyd cyhoeddus Cymru ynghyd yn y gwasanaeth i ddiolch am y rhai sy’n gwasanaethu Cymru ac i weddïo dros y gwaith sydd o’u blaenau. Pregethodd Archesgob Cymru, y Parchedicaf Cherry Vann, a chyfrannodd arweinwyr eglwysig a phartneriaid rhyngffydd weddïau a bendithion. Estynnwyd gwahoddiad i wleidyddion o bob plaid sydd â chynrychiolaeth yn y Senedd.

Mae Cytûn yn diolch yn gynnes i Gadeirlan Llandaf am ei lletygarwch a’r gwaith sylweddol a wnaed i baratoi a chynnal y gwasanaeth.

Yn ystod yr agoriad seremonïol ddydd Iau, anerchodd y Brenin Aelodau’r Senedd a dyfynnodd eiriau’r diweddar hanesydd John Davies: “Canys gwydn yw’r hen genedl hon.”

Wrth edrych yn ôl ar yr wythnos a myfyrio ar y geiriau hynny, dywedodd Dr Llwyd:

“Mae undod rhwng eglwysi yn gofyn am ddyfalbarhad: yr amynedd i barhau i wrando, y gostyngeiddrwydd i ddysgu oddi wrth ein gilydd, a’r dewrder i ddilyn ein galwad gyffredin gan bontio ein gwahaniaethau.

“Yn Cytûn, rydym yn ceisio meithrin yr ymrwymiad hwnnw drwy weddi, cyfeillgarwch a chydweithio ymarferol. Mae gan bob traddodiad Cristnogol ddoniau a all gyfoethogi ein tystiolaeth a’n gwasanaeth ar y cyd.

“Gweddïodd Iesu ar i’w ddilynwyr fod yn un er mwyn i’r byd gredu. Mae ein hundod yn dod â chyfrifoldeb i wneud cariad Crist yn weladwy drwy’r ffordd rydym yn trin ein gilydd ac yn gwasanaethu ein cymdogion.

“Wrth i Gymru gychwyn ar dymor newydd y Senedd, bydded i’w heglwysi fod yn ddyfal wrth garu, yn hael wrth gydweithio ac yn ffyddlon wrth weithio er lles pawb sy’n galw Cymru’n gartref.”

Creu Cysylltiadau

Cytun — Wed, 23 Sep 2026 12:14:00 +0000

Crefydd a’r Cyfryngau yng Nghymru

Mae Cytûn yn falch o gefnogi datblygiad dau ddigwyddiad newydd a fydd yn dod â chymunedau ffydd a’r cyfryngau ynghyd yng Nghymru fis Tachwedd.

Bydd digwyddiadau Creu Cysylltiadau: Crefydd a’r Cyfryngau yng Nghymru, a drefnir gan y Religion Media Centre, yn cael eu cynnal ym Mangor ar 2 Tachwedd ac yng Nghaerdydd ar 9 Tachwedd 2026.

Mae Cytûn wedi bod yn awyddus i gefnogi datblygiad y digwyddiadau hyn fel cyfle i gryfhau perthnasoedd a dealltwriaeth rhwng cymunedau ffydd a’r rhai sy’n gweithio ar draws y cyfryngau yng Nghymru.

Bydd Creu Cysylltiadau yn dod ag arweinwyr a sefydliadau ffydd ynghyd â newyddiadurwyr a gweithwyr proffesiynol eraill yn y cyfryngau, gan gynnig cyfle i feithrin cysylltiadau newydd ac archwilio sut mae crefydd a chredoau wedi’u plethu i fywyd Cymru.

Bydd gweithwyr proffesiynol o’r cyfryngau teledu a radio yn bresennol, ynghyd â golygyddion a gohebwyr sy’n gweithio yn y cyfryngau print ac ar-lein, i ateb cwestiynau ac egluro sut maent yn gweithio. Bydd cyfle hefyd i gynrychiolwyr ffydd siarad am eu gwaith a chyflwyno straeon o’u cymunedau.

I Cytûn, mae annog y math hwn o ddeialog yn arbennig o werthfawr. Mae gan Gymru dirwedd grefyddol amrywiol, ac mae eglwysi a chymunedau ffydd eraill yn parhau i gyfrannu at fywyd cyhoeddus yn genedlaethol ac yn lleol. Gall meithrin cysylltiadau cryfach â newyddiadurwyr helpu cymunedau ffydd i ddeall y cyfryngau’n well, gan hefyd alluogi newyddiadurwyr i ddatblygu cysylltiadau a dealltwriaeth ddyfnach o grefydd a chred yng Nghymru heddiw.

Bangor

Dydd Llun 2 Tachwedd 2026, 13:30–18:00

Neuadd Powis, Prif Adeilad y Celfyddydau, Prifysgol Bangor, LL57 2DG

Archebwch eich lle am ddim: Eventbrite – Bangor

Caerdydd

Dydd Llun 9 Tachwedd 2026, 13:30–18:00

Y Deml Heddwch, King Edward VII Avenue, Caerdydd, CF10 3AP

Archebwch eich lle am ddim: Eventbrite – Caerdydd

Mae lleoedd am ddim, ond mae angen archebu ymlaen llaw.

Cefnogi Cenhadaeth mewn Ysgolion

Cytun — Wed, 16 Sep 2026 09:48:54 +0000

Gweithio gydag ysgolion yng Nghymru? Deall y cyd-destun Cymreig

Mae gan eglwysi gyfleoedd pwysig i feithrin perthynas ag ysgolion lleol – ond mae gweithio gydag ysgolion yng Nghymru yn golygu deall system addysg sy’n unigryw i Gymru.

Mae Scripture Union, un o aelodau mwyaf newydd Cytûn – Eglwysi Ynghyd yng Nghymru, yn cynnig diwrnod hyfforddi Cyflwyniad i Weinidogaeth mewn Ysgolion yn Abertawe ar ddydd Mercher 30 Medi, dan arweiniad tîm SU Cymru.

Bydd yr hyfforddiant yn cynnig cymorth ymarferol i eglwysi a gweithwyr Cristnogol ddatblygu eu hymgysylltiad ag ysgolion, gyda ffocws penodol ar gyd-destun addysg Cymru.

Mae addysg wedi’i datganoli yng Nghymru, gyda chwricwlwm a fframwaith deddfwriaethol sy’n wahanol i Loegr. Bydd y diwrnod yn archwilio deddfwriaeth Cymru ynghylch Cydaddoli, cyfleoedd i gefnogi ysgolion gyda Chrefydd, Gwerthoedd a Moeseg (CGM), adnoddau sy’n addas ar gyfer Cwricwlwm i Gymru, a chyd-destun dwyieithog addysg yng Nghymru.

Dywedodd Cydlynydd Cenhadaeth Genedlaethol Cymru, Scripture Union England and Wales:

Bydd yr hyfforddiant yn cael ei arwain gan dîm SU Cymru, sydd ill dau yn siarad Cymraeg yn rhugl ac sydd rhyngddynt â blynyddoedd lawer o brofiad o weithio gydag ysgolion ledled Cymru mewn amrywiaeth o gyd-destunau a thrwy gyfrwng y ddwy iaith.

Rhiân Evans

Drwy gydol y dydd, bydd tîm SU Cymru yn edrych ar elfennau ymarferol ymgysylltiad eglwysi ag ysgolion, gan gynnwys deddfwriaeth Cymru ar Gydaddoli a chyfleoedd i eglwysi gefnogi ysgolion i gyflwyno eu cwricwlwm CGM. Bydd cyfranogwyr hefyd yn cael eu cyflwyno i amrywiaeth o adnoddau sy’n addas i’w defnyddio o fewn fframwaith Cwricwlwm i Gymru.

Mae’r hyfforddiant wedi’i anelu’n benodol at y rhai sy’n newydd i weinidogaeth mewn ysgolion, yn ogystal â phobl sydd â phrofiad o weithio gydag ysgolion yn Lloegr ond nad ydynt wedi gweithio o fewn system Cymru o’r blaen. Bydd yn archwilio’r cyfleoedd sydd ar gael i eglwysi a rhai o’r gwahaniaethau pwysig rhwng systemau addysg Cymru a Lloegr.

Gyda thîm profiadol SU Cymru sy’n medru’r Gymraeg, mae’r hyfforddiant yn berthnasol i weinidogaeth mewn cymunedau ysgol cyfrwng Cymraeg, cyfrwng Saesneg a dwyieithog.

Dysgwch fwy ac archebwch eich lle drwy Scripture Union

Croesawu Esgob Newydd Bangor

Cytun — Tue, 15 Sep 2026 14:04:33 +0000

Dathlu llawen wrth i Gymru groesawu Esgob newydd Bangor

Roedd yn achlysur llawen yng Nghasnewydd ddydd Sadwrn wrth i Gristnogion o bob cwr o Gymru ddod ynghyd i ddathlu cysegru’r Gwir Barchedig Dr Manon Ceridwen James yn Esgob Bangor.

Daeth cannoedd i Eglwys Gadeiriol Sant Gwynllyw ar gyfer yr Ordeinio Esgobol, gan ymuno â theulu, ffrindiau a chydweithwyr yr Esgob Manon, ynghyd â chynrychiolwyr o’r Eglwys ehangach, wrth iddi ddechrau pennod newydd yn ei gweinidogaeth.

Mae Cytûn yn llongyfarch yr Esgob Manon yn gynnes ac yn ymuno â’r Eglwys yng Nghymru ac Esgobaeth Bangor i ddathlu ei gweinidogaeth newydd.

“Rydym yn dathlu gyda’r Eglwys yng Nghymru ac Esgobaeth Bangor wrth i’r Gwir Barchedig Dr Manon Ceridwen James gael ei chysegru’n Esgob Bangor. Mae Manon yn gyfaill ac yn gefnogwraig frwd i waith eciwmenaidd yng Nghymru, ac edrychwn ymlaen at gael parhau i gydweithio â hi wrth iddi gamu i’r rôl newydd. Dymunwn haelioni a bendith helaeth Duw ar ei gweinidogaeth.”

Dr Cynan Llwyd

Magwyd yr Esgob Manon yn Nefyn, ym Mhen Llŷn. Fe’i hordeiniwyd yn ddiacon yn Eglwys Gadeiriol Sant Deiniol yn 1994 ac roedd ymhlith y menywod cyntaf i gael eu hordeinio’n offeiriaid yn yr esgobaeth yn 1997. Gyda’i chysegru, hi bellach yw’r fenyw gyntaf i wasanaethu fel Esgob Bangor.

Mae ei gweinidogaeth wedi cynnwys gwaith plwyfol a rolau ym meysydd addysg, hyfforddiant a galwedigaethau yn esgobaethau Bangor a Llanelwy. Daeth yn Ddeon Eglwys Gadeiriol Sant Deiniol ym mis Hydref 2025, ar ôl gwasanaethu fel Cyfarwyddwr Gweinidogaeth yn Athrofa Padarn Sant.

Roedd y gwasanaeth cysegru hefyd yn adlewyrchu treftadaeth Gristnogol a Chymraeg gyfoethog yr esgobaeth. Fe’i cynhaliwyd yn agos at ŵyl Sant Deiniol, sylfaenydd y gymuned Gristnogol gynnar ym Mangor, ac at ddiwrnod coffáu William Salusbury a’r Esgob William Morgan, y bu eu gwaith yn cyfieithu’r Ysgrythurau a’r Llyfr Gweddi yn ddylanwad parhaol ar ffydd Gristnogol, yr iaith Gymraeg a diwylliant Cymru.

Roedd neges arbennig o berthnasol i fywyd eciwmenaidd Cymru hefyd yng ngeiriau’r Esgob Manon ei hun wrth iddi fyfyrio ar ei gweinidogaeth newydd:

“Wrth i mi ymateb i’r alwad hon, rwy’n gobeithio y bydd hefyd yn gyfle i bobl ar draws Esgobaeth Bangor, a thu hwnt, fyfyrio ar eu galwad eu hunain ac ar yr hyn y gallai Duw fod yn ein galw i’w wneud gyda’n gilydd. Rwy’n gyffrous o ystyried y cyfleoedd sydd gennym i wasanaethu ein cymunedau ac i rannu cariad Duw gyda phawb.”

Esgob Manon Ceridwen James

Mae’r pwyslais hwnnw ar yr hyn y mae Cristnogion yn cael eu galw i’w wneud gyda’i gilydd wrth galon gwaith Cytûn a’n hymrwymiad cyffredin i eciwmeniaeth yng Nghymru.

Bydd y dathlu’n parhau ym Mangor ddydd Sadwrn 19 Medi, pan fydd yr Esgob Manon yn cael ei sefydlu’n Esgob Bangor yn Eglwys Gadeiriol Sant Deiniol am 2pm ac yn cael ei chroesawu gan gynrychiolwyr o bob rhan o’r esgobaeth.

Mae Cytûn yn estyn ein llongyfarchiadau cynhesaf a’n gweddïau i’r Esgob Manon wrth iddi ddechrau’r weinidogaeth newydd hon, ac edrychwn ymlaen at barhau i gydweithio â hi yn ein tystiolaeth Gristnogol gyffredin ledled Cymru.

Gallwch wylio’r llifiad byw ar YouTube yma: Cysegru – YouTube

Peidiwch ag ofni

Cytun — Tue, 15 Sep 2026 08:50:31 +0000

Galwad i Gristnogion ledled Cymru weddïo dros undod

Ar adeg pan fo ofn ac ymraniad yn gallu siapio ein cymunedau yn rhy hawdd, mae Cristnogion ledled Cymru yn cael eu gwahodd i wneud rhywbeth gwahanol: dod ynghyd, gweddïo gyda’n gilydd ac ailddarganfod yr hyn sy’n ein huno yng Nghrist.

Bydd Wythnos Weddi am Undod Cristnogol, 18–25 Ionawr 2027, yn dod â Christnogion o wahanol draddodiadau ynghyd o dan y thema ‘Peidiwch ag ofni’.

Paratowyd gweddïau a myfyrdodau 2027 gan gynrychiolwyr eglwysi Iwerddon. Gan dynnu’n benodol ar Luc 12:22–34, maent yn myfyrio ar Iesu fel y Bugail Da a’i alwad i’r ‘praidd bychan’ fyw nid mewn ofn, ond mewn ymddiriedaeth, gobaith a gwasanaeth.

I Cytûn, mae hyn yn fwy nag wythnos yng nghalendr yr eglwys. Mae’n gyfle i wneud undod Cristnogol yn weladwy yn ein cymunedau – drwy weddïo ac addoli gyda’n gilydd, ond hefyd drwy gryfhau’r berthynas rhwng eglwysi a dod o hyd i ffyrdd newydd o dystio a gwasanaethu gyda’n gilydd.

Adnoddau i eglwysi

Mae Eglwysi Ynghyd ym Mhrydain ac Iwerddon (CTBI) wedi paratoi adnoddau i helpu eglwysi, partneriaethau eciwmenaidd lleol ac unigolion i gymryd rhan yn yr Wythnos Weddi.

Mae’r adnoddau’n cynnwys llyfryn Cymraeg/Saesneg 2027, deunydd i’w ddefnyddio mewn addoliad, poster amlieithog ac adnoddau cyflwyno.

Lawrlwythwch adnoddau Cymraeg/Saesneg Wythnos Weddi am Undod Cristnogol 2027:

Wythnos Weddi am Undod Cristnogol 2027 – adnoddau Cymraeg/Saesneg

Yn draddodiadol, cynhelir yr Wythnos Weddi rhwng 18 a 25 Ionawr, er y gall cymunedau ddewis ei nodi adeg y Pentecost neu ar adeg addas arall.

Peidiwch ag ofni. Gweddïwch gyda’ch gilydd. Adeiladwch berthynas. Gwnewch undod Cristnogol yn weladwy.

Hiroshima 2026

Cytun — Wed, 26 Aug 2026 11:00:28 +0000

Heddwch a Dilema Wleidyddol i Gymru

Ar 6 Awst, wrth i’r Eisteddfod Genedlaethol ymgynnull yn ardal Y Garreg Las, nododd Cytûn Ddiwrnod Hiroshima, 81 mlynedd ers y tro cyntaf i fom atomig gael ei ddefnyddio mewn rhyfel. Mae gan y digwyddiad a’r cofio arwyddocâd arbennig eleni.

Mae Llywodraeth newydd Plaid Cymru eisoes yn wynebu dilema gwleidyddol anodd. Sut mae llywodraeth dan arweiniad plaid sydd wedi ymrwymo i heddwch, hawliau dynol a chyfraith ryngwladol yn cysoni’r egwyddorion hynny â’i chyfrifoldeb dros ddiogelwch, datblygu economaidd a miloedd o swyddi arbenigol yng Nghymru?

Mae’r tensiwn hwnnw bellach yn un cyfredol. Mae cefnogaeth Llywodraeth Cymru i uwchgynhadledd Defence Security Resilience Cymru sydd i’w gynnal yng Nghasnewydd wedi denu beirniadaeth gan ymgyrchwyr heddwch, yn enwedig o ystyried gwrthwynebiad blaenorol Plaid Cymru i ddigwyddiadau’r diwydiant arfau.

Ni fydd Gweinidogion yn bresennol, er y bydd gweision sifil yno i gefnogi busnesau o Gymru, wrth i’r Llywodraeth ddatblygu fframwaith moesegol newydd ar gyfer y sector amddiffyn.

Yr Her i Ddiwinyddiaeth a Thystiolaeth

I’r eglwysi, mae’r rhain yn gwestiynau diwinyddiaeth gyhoeddus yn ogystal â rhai gwleidyddol. Mae’r materion hyn hefyd yn rhan o flaenoriaethau polisi Cytûn ar Ddinasyddiaeth – gan ystyried sut mae Cristnogion a’r eglwysi yn ymwneud â’r dewisiadau moesol a gwleidyddol sy’n wynebu ein cymdeithas.

Mae gan Anghydffurfiaeth hanes sylweddol o dystiolaeth Gristnogol dros heddwch. Cynrychiolir y traddodiad yma heddiw o fewn Cytûn gan aelodau sy’n cynnwys Undeb yr Annibynwyr Cymraeg sydd â’i Rhwydwaith Heddwch, a Chymdeithas Grefyddol y Cyfeillion (y Crynwyr) ochr yn ochr â’r dystiolaeth Gristnogol barhaus dros heddwch ar draws yr enwadau.

Myfyrdod Dydd Hiroshima

Yn gynharach y diwrnod hwnnw, arweiniodd Llywydd Undeb yr Annibynwyr Cymraeg fyfyrdod ar stondin Cytûn, gan fyfyrio ar Hiroshima, heddwch a’r alwad Gristnogol i fod yn dangnefeddwyr.

Bedydd, Priodas, Angladd

Cytun — Tue, 18 Aug 2026 16:31:42 +0000

Bedydd, Priodas, Angladd? Dau o'r Tri Dan Sylw

Newidiadau ar y Gweill i Briodasau ac Angladdau?

Mae dwy agwedd ar y gyfraith sydd â chysylltiad agos â bywyd a gweinidogaeth yr eglwys – priodasau ac angladdau – yn cael sylw ar lefel y DU. Er nad yw’r materion hyn wedi’u datganoli, gallai’r newidiadau gael goblygiadau penodol i eglwysi, enwadau a sefydliadau Cristnogol yng Nghymru.

Mae Cytûn yn tynnu sylw ei aelodau at y gwaith hwn a byddem yn croesawu barn, drwy gynrychiolwyr ein henwadau a’n sefydliadau sy’n aelodau, am unrhyw faterion yng Nghymru a allai elwa o ymateb cydgysylltiedig.

Diwygio cyfraith priodasau

Mae’r Weinyddiaeth Gyfiawnder yn ymgynghori ar Tying the Knot: Reforming Weddings Law in England and Wales, ac mae croeso i ymatebion tan 24 Medi 2026.

Gallai’r cynigion newid yn sylweddol y ffordd y mae priodasau crefyddol yn cael eu cydnabod yn gyfreithiol a’u cynnal, gan gynnwys symud o system sydd wedi’i seilio’n bennaf ar adeiladau cofrestredig tuag at un sy’n canolbwyntio ar swyddogion awdurdodedig.

Ymhlith y materion mae:

cymhwysedd sefydliadau crefyddol a chred i enwebu swyddogion;
cyfrifoldebau a goruchwyliaeth swyddogion;
lle y gall priodasau gael eu cynnal yn gyfreithiol; a
mesurau diogelu o fewn y system briodasau.

Gallai’r cynigion fod yn arbennig o berthnasol i enwadau llai ac annibynnol, gan gynnwys aelodau Categori B Cytûn, gan y gallai’r gofynion cymhwysedd effeithio’n wahanol ar gyrff llai o gymharu ag enwadau mwy a hirsefydlog.

Mae hefyd safbwynt Cymreig penodol, gan gynnwys goblygiadau i le’r Gymraeg a’i defnydd ymarferol, ac i genhadaeth a gweinidogaeth eglwysi yng Nghymru.

Mae’n bosibl bod rhai aelodau, yn enwedig enwadau sy’n gweithredu ledled y DU a chyrff yr ymgynghorir â hwy’n rheolaidd, eisoes yn paratoi ymatebion. Byddem yn croesawu gwybodaeth am y gwaith hwn ac am unrhyw faterion sydd angen sylw penodol yng Nghymru.

Gofynnwn i aelodau sy’n dymuno cyfrannu at ystyriaeth Cytûn o’r ymgynghoriad wneud hynny drwy gynrychiolydd eu henwad neu sefydliad i Cytûn. Bydd y safbwyntiau’n cael eu hystyried gan Grŵp Galluogi Cytûn. Anfonwch gyfraniadau i post@cytun.cymru.

Os bydd yr ymatebion yn awgrymu y gallai cyfraniad gan Cytûn ychwanegu gwerth, byddwn yn trafod gydag aelodau y posibilrwydd o ddatblygu ymateb cydgysylltiedig.

Rhagor o wybodaeth

Tying the Knot: Reforming weddings law in England and Wales – GOV.UK

Daw’r ymgynghoriad i ben ar 24 Medi 2026.

Angladdau, dulliau angladdol a gweddillion

Mae Comisiwn y Gyfraith hefyd yn gweithio ar Rights and Obligations Relating to Funerary Methods, Funerals and Remains, fel rhan o’i raglen ehangach Burial, Cremation and New Funerary Methods.

Mae’r gwaith hwn ar gam cynharach ac nid yw wedi cyrraedd ymgynghoriad cyhoeddus eto. Mae’n ystyried dymuniadau unigolyn ar gyfer ei gorff ar ôl marwolaeth, pwy ddylai wneud penderfyniadau am angladdau a gweddillion, anghydfodau teuluol, cyfrifoldeb am drefniadau, a statws cyfreithiol gweddillion dynol.

Gallai’r cwestiynau hyn fod â goblygiadau bugeiliol ac ymarferol pwysig i eglwysi, gweinidogion a’r rhai sy’n ymwneud â gweinidogaeth angladdau a phrofedigaeth.

Mae’n bosibl y bydd Comisiwn y Gyfraith yn cysylltu ag aelodau Cytûn i gymryd rhan mewn gwaith ymgysylltu cyn yr ymgynghoriad. Byddem yn croesawu clywed, drwy ein henwadau a’n sefydliadau sy’n aelodau, am unrhyw ymwneud â’r gwaith neu faterion a allai gael effaith benodol yng Nghymru.

Rhagor o wybodaeth

Rights and Obligations Relating to Funerary Methods, Funerals and Remains – Law Commission

Burial, Cremation and New Funerary Methods – Law Commission

Nid yw diwygio cyfraith ledled y DU bob amser yn cael yr un canlyniadau ymarferol yng Nghymru ag yn Lloegr. Gall fod angen rhoi sylw penodol i’r Gymraeg, enwadau llai, a realiti cenhadaeth, gweinidogaeth a gofal bugeiliol yng Nghymru.

Addysg ac ysgolion ffydd

Cytun — Tue, 18 Aug 2026 13:27:11 +0000

Polisi lleol a chenedlaethol wrth galon trafodaethau Cytûn yn yr Eisteddfod

Defnyddiodd Cytûn ei bresenoldeb yn Eisteddfod Genedlaethol y Garreg Las i barhau â’r drafodaeth ynghylch rhai o’r heriau mwyaf sy’n wynebu cymunedau ledled Cymru, gydag addysg a dyfodol ysgolion ffydd yn uchel ar yr agenda.

Cyfarfu Dr Cynan Llwyd, Ysgrifennydd Cyffredinol Cytûn, â’r Gwir Barchedig Dorrien Davies, Esgob Tyddewi ac Esgob yr Eglwys yng Nghymru sydd â chyfrifoldeb am addysg.

Roedd y drafodaeth yn arbennig o amserol. Mae’r Eglwys yng Nghymru wedi mynegi pryder cryf ynghylch cynigion sy’n effeithio ar statws ysgolion eglwysig yn Sir Benfro, gan gynnwys Ysgol Cilgerran, ysgol cyfrwng Cymraeg lle mae Cyngor Sir Penfro wedi cynnig dileu ei statws fel ysgol Wirfoddol a Reolir yr Eglwys yng Nghymru.

Mae’r Eglwys wedi dadlau bod y mater yn mynd ymhell y tu hwnt i statws gweinyddol ysgol unigol. Mae’n ymwneud â dewis rhieni, cymeriad cymunedau lleol a’r gallu i deuluoedd gael mynediad at addysg mewn ysgol eglwysig. Ymwelodd yr Esgob Dorrien ag ysgolion oedd yn wynebu newid yn gynharach eleni, gan bwysleisio gwerth eu cyfraniad addysgol a’u hethos Cristnogol.

Mae hyn yn codi cwestiwn ehangach i Gymru: pa le fydd gan ysgolion ffydd yn nyfodol addysg Cymru?

Mae ysgolion yr Eglwys yng Nghymru yn addysgu tua 27,000 o ddysgwyr. Yn ei chynhadledd ysgolion genedlaethol eleni, pwysleisiodd yr Eglwys degwch, cynhwysiant a chydlyniant cymunedol ochr yn ochr â rhagoriaeth addysgol a gweledigaeth Gristnogol.

I Cytûn, nid mater i un enwad neu un ysgol yn unig yw hwn. Mae addysg yn un o bum maes polisi blaenoriaeth Cytûn, fel y’u cymeradwywyd gan ei aelodau. Mae hynny’n rhoi cyfrifoldeb clir ar Cytûn i sicrhau bod profiad, llais a chyfraniad yr eglwysi yn rhan o’r drafodaeth genedlaethol am ddyfodol addysg yng Nghymru.

Roedd y sgwrs rhwng Dr Llwyd a’r Esgob Dorrien felly yn cysylltu pryder lleol uniongyrchol â her genedlaethol llawer ehangach: sut y gall Cymru ddiogelu dewis addysgol, gwerthfawrogi cyfraniad ysgolion ffydd, a sicrhau bod penderfyniadau am ddyfodol ysgolion wedi’u gwreiddio yn anghenion a lleisiau’r cymunedau y maent yn eu gwasanaethu?

Gwyliwch y sgwrs rhwng yr Esgob Dorrien a Dr Cynan Llwyd wrth iddynt drafod yr heriau sy’n wynebu addysg ac ysgolion ffydd yng Nghymru – a rhannwch hi er mwyn helpu i ehangu’r drafodaeth bwysig hon.