Deddfwriaeth Coronafeirws:
Papur briffio i eglwysi Cymru

Gwneir pob ymdrech i sicrhau cywirdeb y wybodaeth hon, ond ni ddylid dibynnu arno at ddibenion cyngor cyfreithiol.

Rheoliadau ar gyfer addoldai yng Nghymru o Ragfyr 26 2021 (cyfyngiadau Lefel 2)

Gellir gweld testun cyflawn Rheoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru), fel y’u diwygiwyd, yma. Ar hyn o bryd y prif reoliadau (tt 4-55) ac Atodlen 2 (tt 65-73) sy’n weithredol. Mae Llywodraeth Cymru wedi darparu crynodeb o brif ofynion Lefel 2 ac atebion i gwestiynau cyffredin.

Mae canllawiau cyffredinol Llywodraeth Cymru yn cynnwys gwybodaeth ddefnyddiol am sut y mae’r feirws yn lledaenu ac yn tynnu sylw at y gweithgareddau sy’n arwain at risg – megis canu. Mae’r canllawiau yn gorffen gydag 11 cwestiwn sylfaenol i’w gofyn wrth lunio asesiad risg.  Mae yna hefyd cerdyn gweithredu gyda gwybodaeth fwy penodol ar gyfer addoldai. Dylid darllen y cerdyn hwn ochr yn ochr â’r canllawiau cyffredinol.

Mae cymal 18 y rheoliadau yn gosod dyletswydd ar y sawl sy’n gyfrifol am unrhyw “fangre reoleiddiedig” i roi sylw i’r canllawiau hyn (a chanllawiau eraill y Llywodraeth sy’n berthnasol – gweler isod). Mae’n bwysig, felly, fod y sawl sy’n gyfrifol am addoldy (fel pob man cyhoeddus arall) yn darllen y canllawiau hyn yn ofalus

Gorchuddion wyneb

Mae’n ofyniad dan Gymal 20 y Rheoliadau i bawb dros 11 oed wisgo gorchudd wyneb mewn mangreoedd cyhoeddus dan do. Mae’r eithriadau i’r gofyniad hwn yn gyfyng. Dyma nhw yn llawn:
(a) pan na fo P yn gallu rhoi gorchudd am ei wyneb, neu wisgo neu dynnu gorchudd wyneb, oherwydd salwch neu nam corfforol neu feddyliol, neu anabledd (o fewn yr ystyr a roddir i “disability” yn adran 6 o Ddeddf Cydraddoldeb 2010);
(b) pan fo P yn ymgymryd â gweithgaredd ac y gellir ystyried fod gwisgo gorchudd wyneb yn ystod y gweithgaredd hwnnw yn peri risg i iechyd P;
(c) pan fo P yn gorfod tynnu’r gorchudd wyneb er mwyn cyfathrebu â pherson sy’n cael anhawster i gyfathrebu (mewn perthynas â lleferydd, iaith neu fel arall);
(d) pan fo P yn gorfod tynnu’r gorchudd wyneb er mwyn osgoi niwed neu anaf, neu’r risg o niwed neu anaf, i P neu i eraill;
(e) pan fo P yn y fangre i osgoi anaf, neu i ddianc rhag risg o niwed, ac nad oes gan P orchudd wyneb;
(f) pan fo P yn gorfod tynnu’r gorchudd wyneb i— (i) cymryd meddyginiaeth; (ii) bwyta neu yfed, pan fo’n rhesymol angenrheidiol;
(g) pan ofynnir i P dynnu’r gorchudd wyneb gan swyddog gorfodaeth.

O dan Reoliad 20(2)(aa) nid oes raid i’r sawl sy’n mynychu seremonïau priodas neu bartneriaeth sifil neu “seremoni briodas arall” (megis gwasanaeth bendithio priodas) wisgo gorchuddion wyneb. OND mae canllawiau Llywodraeth Cymru ynghylch gwisgo gorchuddion wyneb yn dweud:

Nid yw’n ofynnol i orchuddion wyneb gael eu gwisgo gan unrhyw un o’r cyfranogwyr mewn seremoni briodas a phartneriaeth sifil dan do neu seremonïau priodas amgen dan do. Fodd bynnag, gall gweithredwyr lleoliadau sy’n cael eu defnyddio ar gyfer seremonïau nodi yn eu hasesiad risg bod gwisgo gorchuddion wyneb yn fesur rhesymol i’w gymryd. Os felly, gofynnir i aelodau’r cyhoedd gydymffurfio â hyn.
Er nad yw’n ofyniad cyfreithiol i wisgo gorchudd wyneb mewn seremonïau o’r math hwn, rydym yn cynghori y dylai pobl eu gwisgo yn wirfoddol. Mae hyn yn berthnasol i bawb sy’n bresennol, yn staff ac yn gwsmeriaid, oni bai eu bod wedi’u heithrio. Gall unrhyw leoliad sy’n cynnal y seremoni ei gwneud yn ofynnol i staff a chwsmeriaid wisgo gorchuddion wyneb fel mesur rhesymol a nodir yn eu hasesiad risg.

Noder nad oes eithriad ar gyfer achlysuron pan fo pobl yn eistedd (ag eithrio pan ydynt yn bwyta neu yn yfed). Nid oes chwaith eithriad o ran canu (boed yn ganu cynulleidfaol neu yn ymarfer gan gôr).

Nid oes eithriad cyfreithiol ar gyfer arweinyddion addoli, ond yng nghanllawiau blaenorol Llywodraeth Cymru ar gyfer addoldai, fe ddywedwyd: Nid oes rhaid i’r sawl sy’n arwain yr addoliad wisgo gorchudd wyneb os yw’n anymarferol i wneud hynny.  Fodd bynnag dylid ystyried mesurau lliniaru arall i sicrhau ei bod yn creu rhwystr i ledaeniad megis cadw pellter, sgriniau, feisor a mesurau hylendid ychwanegol. Argymhellwn gadw at y canllaw hwn wrth lunio asesiad risg.

Ni ellir eithrio addoldy o’r gofyniad am orchuddion wyneb trwy lunio asesiad risg sy’n dangos nad oes eu hangen – maent yn ofyniad cyfreithiol.

Cyfyngiadau ar faint digwyddiadau

Mae Atodlen 2 yn cyfyngu’r rhan fwyaf o ddigwyddiadau a drefnir dan do i 30 o bobl. Byddai plant dan 11 oed, gofalwyr sy’n gofalu am rywun yn y digwyddiad, a’r sawl sy’n gweithio neu’n gwirfoddoli yn y digwyddiad (megis yr arweinyddion, stiwardiaid, ayb) yn ychwanegol at y niferoedd hyn. Nid yw’r uchafswm yn berthnasol i wasanaethau priodas nac angladd, lle gosodir yr uchafswm gan gapasiti’r adeilad tra’n cadw pellter o 2m rhwng pob grŵp o bobl. Mae’r un yn wir am wasanaethau crefyddol dan do yn gyffredinol ar yr amod bod gwasanaeth yn cael ei gynnal … mewn mangre a ddefnyddir fel arfer at y diben hwnnw. Mae hyn yn golygu na ellid llogi adeilad na ddefnyddir fel arfer ar gyfer addoli er mwyn cynnal oedfa o dros 30 o bobl.(Byddai adeilad a logir ar gyfer addoli yn rheolaidd o hyd yn gallu derbyn cynulleidfa o fwy na 30 i oedfa).

Cyfyngir nifer y bobl mewn digwyddiad yn yr awyr agored i 500, gyda phlant dan 11, gofalwyr a’r sawl sy’n gweithio neu wirfoddoli yn y digwyddiad eto yn ychwanegol at hyn. Mae yna eithriad i’r uchafswm ar gyfer gwasanaeth crefyddol yn yr awyr agored. Serch hynny, cyngor Llywodraeth Cymru, a ategir gan Cytûn, yw y dylid bod yn ofalus dros ben ynghylch trefnu addoli yn yr awyr agored ar gyfer mwy na 500 o bobl, er y byddai hynny yn dechnegol gyfreithiol, gan y gallai’r cyhoedd gamddeall y sefyllfa neu wrthwynebu’r eithriad ar gyfer addoli.

Trefnu gwasanaethau crefyddol a digwyddiadau eraill mewn addoldai a chanolfannau cymunedol

Yn unol â chymal 16 y rheoliadau, yn sgîl COVID-19 prif ddyletswydd gyfreithiol (yn ychwanegol at reolau iechyd a diogelwch cyffredinol) y ‘person’ (all fod yn gorff, megis cyngor eglwys y plwyf neu ddiaconiaid) sy’n gyfrifol am unrhyw adeilad sydd ar agor i’r cyhoedd (“mangre reoleiddiedig”) yw cymryd y pedwar cam canlynol. Ceir gwybodaeth ychwanegol am bob cam isod:

Cam 1

Cynnal asesiad penodol o’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws yn y fangre, ac wrth wneud hynny ymgynghori â phersonau sy’n gweithio yn y fangre neu gynrychiolwyr y personau hynny.

Cam 2

Darparu gwybodaeth i’r rheini sy’n mynd i’r fangre neu’n gweithio ynddi ynglŷn â sut i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws, gan gynnwys gwybodaeth i’r rheini sy’n gweithio yn y fangre ynglŷn â’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws a nodir o dan yr asesiad a gynhelir o dan Gam 1, a’r mesurau sydd i’w cymryd o dan Gam 3 i leihau’r risg.

Cam 3

Cymryd pob mesur rhesymol i sicrhau—
(a) y cynhelir pellter o 2 fetr rhwng unrhyw bersonau o dan do yn y fangre, ac eithrio rhwng aelodau o grŵp a ganiateir;
(b) pan fo’n ofynnol i bersonau aros o dan do i fynd i’r fangre, y cynhelir pellter o 2 fetr rhyngddynt, ac eithrio rhwng aelodau o grŵp a ganiateir.

Cam 4

Cymryd mesurau rhesymol i liniaru’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws sy’n codi pan fo personau yn ymgynnull yn y fangre, megis—
(a) ceisio rhwystro’r personau a ganlyn rhag bod yn bresennol yn y fangre—
(i) (ii) unrhyw berson y mae’n ofynnol iddo beidio ag ymadael â’r man lle y mae’r person yn byw, neu fod y tu allan iddo…
(iii) unrhyw berson sy’n profi symptomau sy’n gysylltiedig â COVID-19;

(b) sicrhau bod personau sy’n ymgynnull yn y fangre yn ymgynnull yn yr awyr agored pan fo hyn yn ymarferol;
(c) cyfyngu ar ryngweithio corfforol agos rhwng personau yn y fangre, yn benodol rhyngweithio wyneb yn wyneb, er enghraifft drwy—
(i) newid trefn mangre gan gynnwys lleoliad dodrefn a gweithfannau;
(ii) rheoli’r defnydd o fynedfeydd, tramwyfeydd, grisiau a lifftiau;
(iii) rheoli’r defnydd o gyfleusterau a rennir megis toiledau a cheginau;
(iv) fel arall, rheoli’r defnydd o unrhyw ran arall o’r fangre neu fynediad iddi;
(v) gosod rhwystrau neu sgriniau;
(d) cyfyngu ar hyd yr amser y caniateir i bersonau fod yn bresennol yn y fangre;
(e) ceisio sicrhau bod y fangre wedi ei hawyru’n dda;
(f) cynnal hylendid da yn y fangre;
(g) darparu, neu ei gwneud yn ofynnol defnyddio, cyfarpar diogelu personol.

(1A) Wrth benderfynu i ba raddau y mae’n rhesymol cymryd mesur penodol o dan Gam 3, caniateir rhoi sylw i fesurau a gymerir o dan Gam 4 i liniaru’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws sy’n codi pan fo unrhyw berson o fewn pellter o 2 fetr i berson arall.

[Nid oes paragraff (2)]

(3) Mae mesurau y gellir eu cymryd o dan baragraff (1) yn cynnwys—
(a) peidio â gwneud gweithgareddau penodol;

(ba) caniatáu neu ei gwneud yn ofynnol i bersonau sydd fel arfer yn gweithio yn y fangre weithio gartref;
(b) cau rhan o’r fangre;
(c) caniatáu i berson sydd fel arfer yn gweithio yn y fangre ynysu, a’i alluogi i wneud hynny, oherwydd iddo gael canlyniad positif am y coronafeirws neu am ei fod wedi dod i gysylltiad agos â rhywun sydd wedi cael canlyniad positif, am gyfnod—(i) a argymhellir mewn canllawiau a gyhoeddir gan Weinidogion Cymru; (ii) a bennir mewn hysbysiad a roddir i’r person gan swyddog olrhain cysylltiadau;
(d) casglu gwybodaeth gyswllt oddi wrth bob person yn y fangre a’i chadw am 21 o ddiwrnodau at ddiben ei darparu i unrhyw un o’r canlynol, ar eu cais neu ar ei gais— (i) Gweinidogion Cymru; (ii) swyddog olrhain cysylltiadau;
(e) cymryd mesurau rhesymol i sicrhau bod gwybodaeth gyswllt o’r fath yn gywir.

Cam 1 – Cynnal asesiad risg

Mae’n gyfrifoldeb cyfreithiol ar y ‘person’ (unigolyn neu gorff) sy’n gyfrifol am “fangre reoleiddiedig” (yn cynnwys addoldai, canolfannau cymunedol, ayb) i lunio asesiad risg cyn caniatáu mynediad i’r cyhoedd i’r fangre am unrhyw reswm. Mae trefniadau enwadol yn amrywio, ond yn gyffredinol y sawl sy’n gyfrifol am agweddau eraill ar iechyd a diogelwch y fangre neu weithgarwch penodol fydd yn cario’r ddyletswydd gyfreithiol i lunio asesiad risg Covid.

Fe ddewisodd Llywodraeth Cymru eirio’r rheoliadau trwy gyfeirio at reoliadau Iechyd a Diogelwch o 1999, sydd wedi eu diwygio sawl gwaith ers hynny, ac yna mynnu eu darllen pe baent wedi eu geirio’n wahanol i’r hyn ydynt. Felly, er mwyn ceisio cynorthwyo ein haelod eglwysi i ddiweddaru eu hasesiadau risg yn unol â’r gyfraith, rydym wedi paratoi datganiad o’r hyn sy’n ofynnol y gellir ei lawrlwytho yma. Yn Saesneg yn unig y mae’r atodiad, gan mai yn Saesneg yn unig y mae’r rheoliadau iechyd a diogelwch sy’n sail iddo.

Risk-assessment-regulations-08-21

Byddem yn tynnu sylw arbennig at bump agwedd ar oblygiadau’r rheoliadau:

  1. Mae’r rheoliadau yn gwneud paratoi asesiad risg cyflawn – yn cynnwys risgiau iechyd a diogelwch cyffredinol ac asesiad risg tân – yn ogystal â’r risgiau sy’n ymwneud yn benodol â’r coronafeirws – yn ofyniad cyfreithiol ar gyfer pob “mangre reoleiddiedig”, hyd yn oed os nad oedd hynny’n ofyniad cyfreithiol cyn hyn.
  2. Mae’n ofyniad i ymgynghori ynghylch yr asesiad risg gyda’r sawl sy’n ‘gweithio’ yn y fangre. Mae ‘gweithio’ yn y cyd-destun hwn yn cynnwys gwaith di-dâl. Gan y bydd llawer o aelodau cynulleidfa mewn addoldy yn gwirfoddoli mewn gwahanol ffyrdd, yn ymarferol mae hyn yn golygu ymgynghori gydag aelodau gweithredol y gynulleidfa. Mae canllawiau Llywodraeth Cymru am wirfoddoli yn cynnwys arweiniad defnyddiol am hyn. Gan mai gwirfoddol yw rhan fwyaf y tasgau sydd eu hangen i gynnal addoldai a chymunedau ffydd, fe fydd y canllawiau hyn yn ddefnyddiol i addoldai wrth drefnu a diogelu eu gwirfoddolwyr.
  3. Mae’r rheoliadau yn mynnu adolygu’r asesiad risg bob tro y newidir y rheoliadau coronafeirws neu y newidir y defnydd a wneir o’r adeilad (gan y byddai hyn yn a significant change in the matters to which it relates) a hefyd pan fo’r sefyllfa gyffredinol o gwmpas coronafeirws yn newid (gan y byddai hyn yn reason to suspect that it is no longer valid).
  4. Mae’r rheoliadau yn mynnu fod yr asesiad risg yn ysgrifenedig pan fo pump neu fwy yn “gweithio” yn y fangre. Gan fod ‘gweithio’ yn cynnwys gwneud hynny yn wirfoddol, credwn y byddai hyn yn cynnwys bron pob amgylchiad sy’n debygol o fod yn berthnasol i gymunedau ffydd. Mae’r rheoliadau hefyd yn mynnu fod angen ymgynghori â’r ‘gweithwyr’ hyn wrth lunio’r asesiad risg.
  5. Mae yna ofynion penodol ar gyfer yr asesiad risg pan fo person neu bobl ifainc yn ‘gweithio’ yn y fangre.

Gobeithiwn y bydd yr atodiad yn gymorth i chi, ond noder nad yw’n gyngor cyfreithiol, ac y dylid ceisio cyngor proffesiynol arbenigol os oes unrhyw amheuaeth ynghylch sut i gymhwyso’r rheoliadau i’ch sefyllfa benodol chi.

Mae’r Eglwys yng Nghymru wedi paratoi canllawiau a thempled asesiad risg ar gyfer eglwysi (Saesneg yn unig) y gellid ei addasu ar gyfer enwadau eraill. Maent hefyd wedi paratoi canllawiau mwy penodol ar gyfer bedyddio (plant), cymun, angladdau a phriodasau, a neuaddau eglwys. Gellir canfod y rhain ar wefan yr Eglwys yng Nghymru.

Mae Llywodraeth Cymru wedi darparu templed Cymraeg ar gyfer Asesiad Risg Covid. Mae’r Gweithgor Iechyd a Diogelwch hefyd wedi paratoi templed Cymraeg tebyg. Ni fydd pob adran yn berthnasol i bob addoldy, ac fe all y bydd yna risgiau eraill y byddwch am eu hystyried, ond mae’r naill dempled neu’r llall yn fan cychwyn defnyddiol.
Mae Llywodraeth Cymru wrthi yn cyhoeddi cardiau gweithredu‘ ar gyfer gwahanol fathau o leoliadau a gweithgareddau. Gellir defnyddio’r un mwyaf addas at eich sefyllfa fel man cychwyn i’ch asesiad risg penodol eich hun.
Bydd angen i asesiad risg gael ei seilio ar ledaeniad Covid-19 yn nalgylch yr addoldy neu’r gweithgarwch perthnasol. Gellir gweld gwybodaeth am Goronafeirws yn eich ardal ar wefan rhyngweithiol Iechyd Cyhoeddus Cymru (Saesneg yn unig). Gellir dod o hyd i dabl fesul awdurdod lleol yma. Gallwch hefyd ddefnyddio’r fwydlen i ddod o hyd i wybodaeth fwy lleol drwy hofran uwchben y map a grëir gan y tab ‘MSOA area’ . Defnyddiwch y ddewislen i ddewis gwybodaeth am yr wythnos ddiwethaf (‘rolling 7 days’ ) – gan y gall niferoedd dyddiol amrywio’n fawr gan ddibynnu ar ba ddiwrnod o’r wythnos yw hi. Yn ogystal â nifer yr achosion yn lleol, mae’n gwneud gwahaniaeth a yw’r nifer yn codi ynteu’n gostwng.

Wrth gwrs, mae gofynion cyfreithiol eraill – megis iechyd a diogelwch cyffredinol, diogelu plant ac oedolion bregus, diogelu data personol, ac yn y blaen – yn parhau mewn grym hefyd, ac ni ddylid eu hanghofio wrth drefnu addoli neu weithgarwch arall.

Cam 2 – Darparu gwybodaeth

Yn ymarferol, dyma fydd cam olaf eich gweithredu – darparu gwybodaeth i’r cyhoedd am yr hyn a drefnwyd gennych yn unol â chamau 1, 3 a 4.

Mae cerdyn gweithredu Llywodraeth Cymru ar gyfer addoldai yn dweud:

Gallai hyn gynnwys cyhoeddiadau, arwyddion clir (gan gynnwys tâp neu baent ar y llawr) ynghylch y cyfyngiadau ar y nifer a gaiff fod mewn ardal neu ystafell benodol, systemau ciwio a systemau unffordd. 

Ceir yma detholiad o arwyddion dwyieithog, a mewn nifer o ieithoedd eraill, y gellir eu lawrlwytho a’u harddangos.

Cam 3 – Cynnal pellter o 2m rhwng pob “grŵp a ganiateir”

Mae cymal 16(4A) yn dweud ystyr “grŵp a ganiateir” yw—…  grŵp— (i) sy’n cynnwys dim mwy na 6 o bobl, heb gyfrif unrhyw bersonau o dan 11 oed nac unrhyw ofalwr i berson yn y grŵp, neu (ii) sy’n cynnwys aelodau o’r un aelwyd ac unrhyw ofalwr i aelod o’r aelwyd

Golyga hyn ei bod yn gyfreithlon i fangre, gan gynnwys addoldy, ganiatáu i bobl nad ydynt yn rhan o’r un aelwyd gyd-eistedd mewn grwpiau o hyd at 6 o bobl. Ond nid yw’n rheidrwydd ar addoldai na gweithgareddau ganiatáu hyn – gallant, yn unol â’u hasesiad risg, penderfynu mynnu mai aelodau o’r un aelwyd yn unig caiff gyd-eistedd; neu bod rhaid trefnu lle fel grŵp ymlaen llaw; neu caniatáu grwpiau llai o faint (megis grwpiau o 2 neu 3 er mwyn galluogi i bobl fyddai fel arall yn gorfod eistedd ar eu pennau eu hunain gael rhywfaint o gwmni). Mae hawl cyfreithiol gan awdurdodau unrhyw fangre, gan gynnwys addoldy, llunio asesiad risg i’r perwyl hwn a’i weithredu. Serch hynny, gan y bydd aelodau o’r cyhoedd wedi arfer â grwpiau o 6 yn cyd-eistedd mewn caffis, tafarndai, ac ati, fe all y bydd yn gymorth i fod yn barod i esbonio’r penderfyniad i’r sawl sy’n ei gwestiynu (er enghraifft trwy gyfeirio at nifer y bobl fregus sy’n bresennol).

Dywed Cymal 16(1A) y rheoliadau, Wrth benderfynu i ba raddau y mae’n rhesymol cymryd mesur penodol o dan Gam 3, caniateir rhoi sylw i fesurau a gymerir o dan Gam 4 i liniaru’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws sy’n codi pan fo unrhyw berson o fewn pellter o 2 fetr i berson arall. Hynny yw, os cymerir yr holl fesurau a restrir dan Gam 4 yn y rheoliadau, fe all fod yn rhesymol caniatáu i bobl fod o fewn llai na 2 fetr i’w gilydd naill ai am gyfnod byr (er enghraifft wrth fynd i gymuno) neu pan fo holl amodau eraill y fangre yn golygu fod y risg yn isel. Fe fydd union fanylion hyn yn dibynnu ar union natur yr achlysur, ei hyd, a holl amodau’r fangre, a dylid nodi’r cyfan yn yr asesiad risg.

Cam 4 – Mesurau rhesymol i leihau risg

Yn ogystal â’r mesurau y mae’n rhaid eu cymryd (sef sicrhau gwisgo gorchuddion wyneb a chymryd camau rhesymol i gadw pellter o 2m rhwng pob “grŵp a ganiateir”), fe restrir yn y rheoliadau nifer o gamau eraill y gellir eu cymryd. Wrth benderfynu pa gyfuniad o fesurau sy’n rhesymol ac yn ymarferol, fe all y bydd yn ddefnyddiol edrych ar yr Hierarchaeth mesurau rheoli gan Lywodraeth Cymru.

(a) ceisio rhwystro’r personau a ganlyn rhag bod yn bresennol yn y fangre…

Bwriad y mesur hwn yw ei gwneud yn ofynnol i geisio atal pobl sydd i fod yn hunan-ynysu rhag mynychu. Mae’r rheolau ynghylch hunan-ynysu yn newid o dro i dro; gweler canllawiau cyfredol Llywodraeth Cymru am y manylion. Noder mai “ceisio” eu rhwystro sy’n rhesymol – nid oes disgwyl i addoldai allu gorfodi pobl i ddatgelu gwybodaeth bersonol nac i chi rwystro pobl yn gorfforol rhag dod i mewn i’r adeilad.

Mae Cymal 10(2)(e) y rheoliadau yn darparu eithriad i bobl sy’n hunan-ynysu fedru mynychu angladd aelod o’r teulu neu ffrind agos. Mae canllawiau Llywodraeth Cymru yn argymell y canlynol ar gyfer y sefyllfa honno:

cymryd gofal arbennig mewn perthynas ag unrhyw berson o’r fath sy’n bresennol – gan gynnwys drwy ei gwneud yn ofynnol i’r person hwnnw wisgo gorchudd wyneb, cadw pellter corfforol llym, lleihau hyd y gwasanaeth angladd, sicrhau awyru da a chynnal cymaint o’r angladd â phosibl y tu allan. 

(b) sicrhau bod personau sy’n ymgynnull yn y fangre yn ymgynnull yn yr awyr agored pan fo hyn yn ymarferol

Ni fydd hyn o reidrwydd yn rhesymol yn ystod y gaeaf, ond ar ddiwrnod braf dylid ei ystyried. Noder mai uchafswm o 50 o bobl sy’n cael ymgynnull yn yr awyr agored o dan gyfyngiadau Lefel 2. Nid yw’r uchafswm hwn yn cynnwys plant dan 11 oed, gofalwyr i aelodau o’r cynulliad, na’r sawl sy’n gweithio neu’n gwirfoddoli yn y digwyddiad (megis arweinyddion, stiwardiaid, ayb). Mae Atodlen 2 cymal 4(j)(iv) yn eithrio “gwasanaeth crefyddol” o’r uchafswm hwn, ond cyngor Llywodraeth Cymru yw y dylid ystyried yn ofalus iawn cyn trefnu gwasanaeth awyr agored mwy na hyn, rhag i’r sefyllfa gael ei cham-ddeall neu ei gwrthwynebu gan y cyhoedd. Mae’r uchafswm yn berthnasol i bob digwyddiad arall a drefnir gan eglwys neu gymuned ffydd yn yr awyr agored.

(c) cyfyngu ar ryngweithio corfforol agos rhwng personau yn y fangre, yn benodol rhyngweithio wyneb yn wyneb, er enghraifft drwy—
(i) newid trefn mangre gan gynnwys lleoliad dodrefn a gweithfannau;
(ii) rheoli’r defnydd o fynedfeydd, tramwyfeydd, grisiau a lifftiau;
(iii) rheoli’r defnydd o gyfleusterau a rennir megis toiledau a cheginau;
(iv) fel arall, rheoli’r defnydd o unrhyw ran arall o’r fangre neu fynediad iddi;
(v) gosod rhwystrau neu sgriniau;

Noder mai enghreifftiau a roddir yma. Bydd rhai o’r camau hyn yn anymarferol neu’n amherthnasol mewn ambell fangre; ond fe all y bydd camau eraill nas rhestrir yma yn bosibl.

(d) cyfyngu ar hyd yr amser y caniateir i bersonau fod yn bresennol yn y fangre;

Mae nifer helaeth o addoldai wedi byrhau eu hoedfaon a gweithgareddau eraill er mwyn lleihau risg, ac hefyd am fod awyru’r fangre (gweler y paragraff nesaf) yn dueddol o olygu ei bod yn anghyfforddus ar ôl cyfnod.

(e) ceisio sicrhau bod y fangre wedi ei hawyru’n dda;

Mae canllawiau Llywodraeth Cymru ar addoldai yn argymell y canlynol:

  • Gwneud y mwyaf o awyru naturiol neu fecanyddol (heb ailgylchu aer).  Gellir gwella llif aer drwy agor ffenestri a chadw drysau mewnol ar agor (ond nid drysau tân) lle bo hynny’n bosibl, drwy gydol gwasanaeth neu rhwng gweithgareddau.
  • Sicrhau bod systemau awyru mecanyddol yn cael eu cynnal a’u cadw’n effeithiol a’u bod wedi cael gwasanaeth.

Ceir gwybodaeth lawnach yng nghanllawiau cyffredinol Llywodraeth Cymru (sgroliwch i lawr i’r adran ‘Gwella awyru’) ac yng nghanllawiau’r Gweithgor Iechyd a Diogelwch (Saesneg yn unig), a thynnwn sylw yn enwedig yr awgrymiadau ymarferol yn adrannau 4-6.

(f) cynnal hylendid da yn y fangre;

Dyma’r argymhellion yng nghanllawiau Llywodraeth Cymru ar gyfer addoldai:

  • Glanhau a diheintio arwynebau ac offer yn rheolaidd. Sicrhau bod digon o amser ar gyfer egwyl rhwng gwasanaethau a glanhau’n drylwyr ac yn rheolaidd, gan ddefnyddio diheintydd yn yr ardaloedd sy’n cael eu defnyddio fwyaf a’r mannau sy’n cael eu cyffwrdd fwyaf, megis dolenni drysau neu ganllaw grisiau.
  • Lle caiff gwrthrychau eu cyffwrdd fel rhan o’r addoliad, glanhau’r gwrthrychau hynny rhwng pob addolwr a’u cyffyrddodd a’u gwneud yn ofynnol i addolwyr ddiheintio neu olchi eu dwylo cyn ac ar ôl iddynt gyffwrdd y gwrthrychau.
  • Darparu hylif diheintio dwylo ac annog pobl i olchi eu dwylo’n rheolaidd.

(g) darparu, neu ei gwneud yn ofynnol defnyddio, cyfarpar diogelu personol.

Mae hyn yn cynnwys darparu cyfarpar diogelu personol i’r sawl (boed yn gyflogedig neu’n wirfoddolwyr) sy’n glanhau’r adeilad, yn ogystal a gorchuddion wyneb (gweler pen y dudalen).

(3) Mae mesurau y gellir eu cymryd o dan baragraff (1) yn cynnwys—
(a) peidio â gwneud gweithgareddau penodol;

Lle bo modd cynnal digwyddiadau ar-lein neu eu gohirio tan i’r don bresennol o Covid leihau, yna dylid gwneud hynny. Lle bo cyfarfodydd wyneb yn wyneb yn parhau, y gweithgarwch y dylid ystyried yn ofalus beidio â’i wneud yw Canu. Dywed canllawiau Llywodraeth Cymru ar gyfer addoldai y canlynol am ganu:

  • Mae canu neu lafarganu yn cynyddu’r aerosolau sy’n cael eu gollwng i’r awyr o gegau pobl. Drwy ganu llai neu roi’r gorau i ganu, gellir helpu i leihau’r perygl o drosglwyddo’r haint.
  • Os bydd canu neu lafarganu yn digwydd, dylid rhoi mesurau lliniaru eraill ar waith, a allai gynnwys gwella’r awyru, symud y gweithgarwch allan i’r awyr agored, cynyddu’r gofod rhwng pobl, neu ganiatáu i lai o bobl fod yn bresennol.

Dylai addoldai a threfnwyr gweithgareddau sy’n cynnwys canu ystyried o ddifrif y digwyddiadau trasig yn y Bontfaen. Deallwn fod ail aelod o’r côr bellach wedi marw.

(ba) caniatáu neu ei gwneud yn ofynnol i bersonau sydd fel arfer yn gweithio yn y fangre weithio gartref;

Mae Cymal 18B y Rheoliadau yn darparu ni chaiff unrhyw berson ymadael â’r man lle y mae’n byw, neu aros i ffwrdd o’r man hwnnw, at ddibenion gwaith neu i ddarparu gwasanaethau gwirfoddol neu elusennol ar yr amod ei bod yn rhesymol ymarferol i’r person weithio neu ddarparu gwasanaethau gwirfoddol neu elusennol o’r man lle y mae’n byw. Nid yw’r amod hwn yn benodol iawn, ond fe’n sicrhawyd gan swyddogion Llywodraeth Cymru nad yw wedi ei fwriadu fel ffordd o atal addoldai gau yn gyfangwbl.  Ond gan fod pob gweithgarwch a drefnir mewn addoldy yn ddibynnol ar rywrai sy’n gweithio neu yn darparu gwasanaethau gwirfoddol neu elusennol, dylid ymhob achos ystyried o ddifrif a ellid cynnal y gweithgarwch gan bobl yn eu cartrefi – gan ddefnyddio cyfathrebu ar-lein, y ffôn, ac ati.

Mae Atodlen 2 yn cyfyngu cynulliadau mewn anheddau (gan gynnwys mansys, ficerdai a llety gweithwyr eglwysig) i 30 o bobl, ac mewn gerddi preifat i 50 o bobl. Ond mae hyn yn ddarostyngedig i’r rheidrwydd i ymgymryd â gwaith neu waith gwirfoddol yn eich cartref eich hun lle bo hynny yn rhesymol ymarferol. Felly, dylai eglwysi ystyried yn ddwys cyn mynd yn gyfrifol am drefnu gweithgareddau mewn anheddau neu erddi preifat. Os penderfynir gwneud, er nad yw anheddau preifat yn “fangreoedd rheoleiddiedig”, mae Cytûn yn argymell y dylid cynnal asesiad risg a gosod  mesurau diogelwch yn eu lle sy’n cyfateb i’r hyn y byddid yn ei wneud o gynnal y gweithgarwch neu’r cyfarfod yn yr addoldy neu ganolfan.

(b) cau rhan o’r fangre;

(c) caniatáu i berson sydd fel arfer yn gweithio yn y fangre ynysu, a’i alluogi i wneud hynny…;

Gweler canllawiau cyfredol Llywodraeth Cymru am ynysu am gyfarwyddyd llawnach.

(d) casglu gwybodaeth gyswllt oddi wrth bob person yn y fangre a’i chadw am 21 o ddiwrnodau at ddiben ei darparu i unrhyw un o’r canlynol, ar eu cais neu ar ei gais— (i) Gweinidogion Cymru; (ii) swyddog olrhain cysylltiadau;
(e) cymryd mesurau rhesymol i sicrhau bod gwybodaeth gyswllt o’r fath yn gywir.

Mater i bob addoldy, yn ei asesiad risg, yw ystyried a yw hi’n rhesymol i ofyn am y wybodaeth hon. Fe all y bydd rhai gweithgareddau – gan gynnwys addoli a grwpiau cymorth – lle na fyddai’n rhesymol i ofyn am y wybodaeth bersonol hon os yw mesurau diogelu eraill yn eu lle. Ceir canllawiau manwl am gadw cofnodion Profi, Olrhain, Diogelu yma.

Nid yw’n orfodol yng Nghymru cyhoeddi cod QR ar gyfer addoldai er mwyn defnyddio’r ap Covid-19, ond fe ellir gwneud hynny os y dymunir.

Pasiau Covid

Mae Cymal 16A y Rheoliadau yn ei gwneud hi’n ofynnol i ofyn am pas Covid GIG neu brawf cyfatebol (mae’r Rheoliadau yn manylu ar yr hyn sy’n gyfatebol, e.e. prawf o frechiad tramor o rai gwledydd yn unig) cyn caniatáu mynediad i bobl 18 oed neu drosodd:

(a) clybiau nos (a ddiffinnir yn fanwl yn Rheoliad 16A 2(a))
(b) mangreoedd lle y mae digwyddiad yn digwydd a bod mwy na 10,000 o bobl yn bresennol ar unrhyw adeg;
(c) mangreoedd lle y mae digwyddiad yn digwydd i unrhyw raddau o dan do— (i) pan fo mwy na 500 o bobl yn bresennol ar unrhyw adeg, a (ii) pan na fo’r holl bersonau sy’n bresennol yn y digwyddiad yn eistedd fel arfer yn ystod y digwyddiad;
(d) mangreoedd lle y mae digwyddiad yn digwydd yn yr awyr agored— (i) pan fo mwy na 4,000 o bobl yn bresennol ar unrhyw adeg, a (ii) pan na fo’r holl bersonau sy’n bresennol yn y digwyddiad yn eistedd fel arfer yn ystod y digwyddiad;
(e) sinema, ac eithrio sinema o sedd cerbyd;
(f) neuadd gyngerdd neu theatr, ac eithrio theatr o sedd cerbyd.

Mae gweinyddiad priodas wedi ei eithrio o’r rheolau hyn, ond nid felly gweithgarwch crefyddol arall, felly pan fo cymunedau ffydd yn trefnu digwyddiadau mawr yn unol a chymalau (b), (c) neu (d), bydd angen iddynt weithredu’r rheoliadau hyn.

Cawsom gadarnhad gan Lywodraeth Cymru nad yw cymalau (e) ac (f) yn golygu fod rheidrwydd cyfreithiol gofyn am bas Covid gan y sawl sy’n mynychu drama, cyngerdd neu ffilm mewn adeilad, megis addoldy neu neuadd gymunedol, nad yw’n cael ei ddefnyddio ond yn achlysurol i’r fath berwyl.

Mae Cytûn yn ychwanegu y gall fod yn ddoeth i addoldai sy’n cynnal gweithgareddau o’r fath, wrth lunio’r asesiad risg ar gyfer yr achlysur, gynnwys ystyriaeth o ofyn am sicrwydd pás Covid. Mater i benderfyniad gan ymddiriedolwyr/rheolyddion y fangre ar sail y risg fyddai p’un a ddylid gwneud hynny ai peidio.

Angladdau a phriodasau

Nid oes cyfyngiad cyfreithiol ar bwy, na pha nifer, all fynychu gwasanaethau angladd a phriodas, o fewn y gofynion cyffredinol i gadw 2m o bellter rhwng pob “grŵp a ganiateir” (gweler uchod). Ond wrth lunio asesiad risg, dylid cofio y gall fod cynulleidfaoedd yn yr achlysuron hyn yn fwy o faint nag arfer, ac yn cynnwys pobl nad ydynt yn ymwybodol o drefniadau addoldai ar gyfer cadw pobl yn ddiogel.

Ceir canllawiau (‘cerdyn gweithredu’) Llywodraeth Cymru ar gyfer gwasanaethau angladd yn rhan o’r canllawiau am addoldai yma. Cyfrifoldeb awdurdodau priodol yr addoldy yw llunio a gweithredu asesiad risg ar gyfer gwasanaeth angladd yn yr addoldy. Fe fydd cyfrifoldebau tebyg ar awdurdodau mynwentydd ac amlosgfeydd a lleoliadau lletygarwch a all fod yn gwasanaethu’r un teulu. Fel arfer, bydd y trefnydd angladdau yn gallu cynghori ynghylch oblygiadau’r asesiadau risg ar gyfer gwahanol elfennau yn ystod y diwrnod.

Dylid nodi’n ofalus y cymal hwn yn y cerdyn gweithredu am bresenoldeb mewn angladdau pobl sydd wedi profi’n bositif:
Oherwydd (fel eithriad) bod person sydd wedi profi’n bositif gyda’r coronafeirws yn cael mynd i angladd aelod o’r teulu neu ffrind agos ar sail dosturiol, cymryd gofal arbennig mewn perthynas ag unrhyw berson o’r fath sy’n bresennol – gan gynnwys drwy ei gwneud yn ofynnol i’r person hwnnw wisgo gorchudd wyneb, cadw pellter corfforol llym, lleihau hyd y gwasanaeth angladd, sicrhau awyru da a chynnal cymaint o’r angladd â phosibl y tu allan.

Mae Llywodraeth Cymru wedi atal dros dro y rheoliadau a gyflwynwyd llynedd yn caniatáu gwneud trefniadau brys ar gyfer gwaredu cyrff meirw pe byddai niferoedd y marwolaethau yn rhy uchel i amlosgfeydd a mynwentydd ymdopi.

Nid oes bellach canllawiau penodol gan Lywodraeth Cymru ar gyfer priodasau, gwasanaethau bendithio priodas neu bartneriaeth sifil, ayb. Cyfrifoldeb awdurdodau priodol yr addoldy (ac nid y teulu) yw llunio a gweithredu asesiad risg ar gyfer oedfa briodas. Ond fe fydd angen i’r teulu (neu drefnydd y briodas, os oes un) gyd-gysylltu asesiadau risg ar ran lleoliadau lletygarwch, darparwyr cludiant, ac ati ar gyfer gwahanol elfennau’r diwrnod.

Mae Rheoliad 20(2)(aa) yn golygu nad oes raid i’r sawl sy’n mynychu seremonïau priodas neu bartneriaeth sifil neu “seremoni briodas arall” (megis gwasanaeth bendithio priodas) wisgo gorchuddion wyneb. OND mae canllawiau Llywodraeth Cymru ynghylch gwisgo gorchuddion wyneb yn dweud:

Nid yw’n ofynnol i orchuddion wyneb gael eu gwisgo gan unrhyw un o’r cyfranogwyr mewn seremoni briodas a phartneriaeth sifil dan do neu seremonïau priodas amgen dan do. Fodd bynnag, gall gweithredwyr lleoliadau sy’n cael eu defnyddio ar gyfer seremonïau nodi yn eu hasesiad risg bod gwisgo gorchuddion wyneb yn fesur rhesymol i’w gymryd. Os felly, gofynnir i aelodau’r cyhoedd gydymffurfio â hyn.
Er nad yw’n ofyniad cyfreithiol i wisgo gorchudd wyneb mewn seremonïau o’r math hwn, rydym yn cynghori y dylai pobl eu gwisgo yn wirfoddol. Mae hyn yn berthnasol i bawb sy’n bresennol, yn staff ac yn gwsmeriaid, oni bai eu bod wedi’u heithrio. Gall unrhyw leoliad sy’n cynnal y seremoni ei gwneud yn ofynnol i staff a chwsmeriaid wisgo gorchuddion wyneb fel mesur rhesymol a nodir yn eu hasesiad risg.

Mae’r Eglwys yng Nghymru wedi paratoi canllawiau a thempled asesiad risg ar gyfer priodasau ac angladdau (Saesneg yn unig) y gellid ei addasu at ddefnydd enwadau eraill.

Ymweliadau bugeiliol

Gellir trefnu ymweliadau bugeiliol dan do, gan gynnwys mewn cartrefi preifat. Dylid parhau i gymryd pob cam rhesymol i gadw’n ddiogel, ac os yw’r tywydd yn ffafriol dylid o hyd ystyried cyfarfod yn yr awyr agored.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi canllawiau manwl ar ymweld a chartrefi gofal (diweddarwyd Rhagfyr 17 2021) ac ymweld ag ysbytai. Nid yw’r canllawiau ar gyfer ymweld ag ysybytai wedi eu diweddaru ers Mehefin 18. Gyda rhai Byrddau Iechyd yn ail gyflwyno cyfyngiadau ar ymweld, argymhellir cysylltu yn uniongyrchol a’r ysbyty i holi am eu trefniadau presennol.

Defnydd cymunedol ar addoldai a chanolfannau cymunedol

Caniateir agor canolfannau cymunedol (ac felly defnydd cymunedol ar addoldai), ar gyfer unrhyw weithgarwch, yn ddarostyngedig i asesiad risg a chymryd camau rhesymol i leihau lledaenu coronafeirws – gweler uchod. Uchafswm o 30 o bobl a ganiateir mewn gweithgarwch dan do a 500 yn yr awyr agored (ar wahân i wasanaethau crefyddol). Gall plant dan 11 oed, gofalwyr i’r sawl sydd yn yr achlysur, a’r sawl sy’n gweithio neu’n gwirfoddoli yn yr achlysur (megis arweinyddion neu stiwardiaid) fod yn ychwanegol at y niferoedd hyn.

Gellir gweld canllawiau Llywodraeth Cymru ar gyfer canolfannau cymunedol yma. Ni chawsant eu diweddaru ers Gorffennaf 6 2021, ond fe fydd y wybodaeth ynddynt o hyd yn ddefnyddiol o ran llunio asesiad risg a mesurau rhesymol.
Fe fydd cardiau gweithredu Llywodraeth Cymru ar gyfer digwyddiadau a lletygarwch yn berthnasol i rai digwyddiadau cymunedol, ac yn fan cychwyn defnyddiol i lunio asesiad risg penodol.

Mae’r Eglwys yng Nghymru wedi paratoi canllawiau a thempled asesiad risg ar gyfer neuaddau eglwys (Saesneg yn unig), y gellid eu haddasu ar gyfer sefyllfaoedd tebyg mewn enwadau eraill.

Rheolau penodol ar gyfer manwerthwyr (gan gynnwys siopau elusennol a siopau atyniadau eglwysig)

Yn ogystal â’r rheolau cyffredinol, mae yna reolau penodol ar gyfer manwerthwyr yng nghymal 16ZB y rheoliadau:

rhaid i’r mesurau sydd i’w cymryd gan y person cyfrifol o dan Gam 4 o’r rheoliad hwnnw gynnwys y canlynol (ond nid ydynt yn gyfyngedig iddynt)—
(a) mesurau ar gyfer rheoli mynediad i’r fangre a chyfyngu ar nifer y cwsmeriaid sydd yn y fangre ar unrhyw adeg;
(b) darparu cynhyrchion diheintio dwylo neu gyfleusterau golchi dwylo i’w defnyddio gan gwsmeriaid pan fyddant yn mynd i’r fangre ac yn ymadael â hi;
(c) mesurau i ddiheintio unrhyw fasgedi, trolïau neu gynwysyddion tebyg a ddarperir i gwsmeriaid eu defnyddio yn y fangre;
(d) er mwyn atgoffa cwsmeriaid i gynnal pellter o 2 fetr rhyngddynt ac i wisgo gorchudd wyneb—
(i) arddangos arwyddion a chymhorthion gweledol eraill;
(ii) gwneud cyhoeddiadau yn rheolaidd.

Ceir rhagor o fanylion yn y cerdyn gweithredu ar gyfer mangreoedd manwerthu gan Lywodraeth Cymru.

Bwytai a darparu lluniaeth

Ceir arweiniad am sut i weithredu’r rheoliadau wrth ddarparu lluniaeth mewn bwytai (gan gynnwys caffis eglwysig) yng ngherdyn gweithredu Llywodraeth Cymru a chanllawiau UK Hospitality.

Cymal 16ZA yn y rheoliadau yn gosod gofynion ychwanegol ar leoliadau sydd wedi eu trwyddedu ar gyfer gwerthu alcohol neu sydd yn caniatáu i gwsmeriaid yfed eu halcohol eu hunain yn y fangre:

rhaid i’r mesurau sydd i’w cymryd gan y person cyfrifol o dan Gam 4 o’r rheoliad hwnnw gynnwys y canlynol (ond nid ydynt yn gyfyngedig iddynt)—
(a) cael person sy’n rheoli mynediad i’r fangre,…;
(b) ei gwneud yn ofynnol i gwsmeriaid fod yn eistedd yn y fangre yn unrhyw le ac eithrio wrth far—
(i) pan fyddant yn archebu bwyd neu ddiod;
(ii) pan weinir bwyd neu ddiod iddynt, a
(iii) pan fyddant yn bwyta neu’n yfed.
(2) Ond pan fo bwyd yn cael ei ddarparu yn y fangre ar sail bwffe, caiff cwsmeriaid ddewis bwyd o’r bwffe a dychwelyd i’r man lle y maent yn eistedd.

Mae cerdyn gweithredu Llywodraeth Cymru ar gyfer addoldai yn nodi fod rhannu bwyd neu ddiodydd ar ôl neu fel rhan o wasanaeth yn risg penodol ar gyfer addoldai, ond nid yw’r rheoliadau na’r canllawiau Lefel 2 yn gwbl eglur ynghylch gweini lluniaeth yn anffurfiol mewn addoldai a chanolfannau cymunedol. Wedi trafod gyda swyddogion Llywodraeth Cymru y tro diwethaf y buom dan gyfyngiadau Lefel 2, cytunwyd bryd hynny ar y canlynol:

  1. Lle bo gan ganolfan gymunedol neu addoldy gyfleusterau caffi ffurfiol, yna gellir eu hagor yn unol â’r rheoliadau a’r canllawiau priodol. Rhaid dilyn y canllawiau yn llawn hyd yn oed pan yn gweini bwyd a diod am ddim neu am rodd, er enghraifft yn dilyn oedfa. Ni chaniateir cymysgu anffurfiol. Rhaid cyflawni asesiad risg cyflawn cyn darparu bwyd a diod.
  2. Lle bo gan ganolfan neu addoldy Dystysgrif Hylendid Bwyd cyfredol ac mae’r lle felly yn hysbys i’r awdurdod lleol, yna gellir gweini bwyd a diod (am dâl, am rodd neu am ddim) os y gellir gosod a threfnu’r ganolfan megis caffi – gweini i’r bwrdd yn unig; cyfyngu i 6 o bobl ar yr un bwrdd oni bai eu bod oll yn aelodau o’r un aelwyd; sicrhau 2m rhwng pob aelwyd ar bob adeg; gwisgo gorchuddion wyneb pan nad ydych yn eistedd wrth y bwrdd; cadw cofnodion ar gyfer Profi, Olrhain a Gwarchod; ac yn y blaen, yn unol â’r rheoliadau ar gyfer bwytai. Rhaid cynnal asesiad risg cyflawn parthed Covid-19 cyn gwneud hyn.
  3. Lle nad oes Tystysgrif Hylendid Bwyd, neu nid oes modd gosod y ganolfan ar ffurf caffi a dilyn y canllawiau, yna ni ddylid gweini bwyd a diod am y tro. Os yw aelodau gweithgarwch a gynhelir yn y ganolfan am fwyta neu yfed, dylent ddod â’u bwyd a diod eu hunain ac ni ddylid eu rhannu rhwng aelwydydd.

Awgrymir bod eglwysi yn cynllunio eu trefniadau arlwyo yn unol â’r uchod am y tro.

Canllawiau eraill

Mae yna ganllawiau eraill fydd yn berthnasol i rai addoldai:

Dylai eglwysi sy’n rhan o enwad, yn enwedig lle bo’r enwad yn ymddiriedolwr ar yr adeilad lleol, sicrhau eu bod yn ceisio cyngor eu henwad eu hunain am unrhyw ofynion enwadol perthnasol. Dylid nodi fod canllawiau nifer o enwadau traws-ffiniol yn seiliedig ar y Rheoliadau sy’n gymwys yn Lloegr yn hytrach na’r rhai sy’n gymwys yng Nghymru. Mater i’r enwad unigol yw hyn, a lle bo gwrthdaro rhwng cyngor enwadol a Rheoliadau Cymru dylid trafod hyn o fewn yr enwad perthnasol.

Mae nifer o’r bobl hynny sy’n gyfrifol am addoldai yn bryderus am gydymffurfio â’r Rheoliadau, yn enwedig pan eu bod yn newid yn rheolaidd. Fe all y bydd yn gymorth, felly, darllen canllawiau Llywodraeth Cymru i swyddogion gorfodi (Lefel 0 – heb eu diweddaru ar gyfer Lefel 2), i weld yr hyn y byddan nhw yn chwilio amdano a sut  byddant yn gweithredu wrth sicrhau cydymffurfio â’r gyfraith.

Ambell gwestiwn penodol

Dyma atebion i ambell gwestiwn a ofynnir yn gyson. Byddwn yn ychwanegu at y rhestr hon yn rheolaidd.

Pryd fydd rhagor o lacio ar y rheoliadau?

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi ‘r bwriad, os yw’r sefyllfa iechyd cyhoeddus yn caniatau, i lacio ymhellach fel a ganlyn:

O 21 Ionawr

  • ni fydd cyfyngiad cyfreithiol bellach ar y nifer o bobl all gyfarfod tu allan
  • bydd angen Pàs COVID ar gyfer digwyddiadau mawr tu allan

O 28 Ionawr

  • bydd clybiau nos yn cael ailagor
  • bydd angen Pàs COVID ar gyfer digwyddiadau mawr dan do, clybiau nos, sinemâu, theatrau a neuaddau cyngerdd
  • bydd gweithio o gartref yn bwysig o hyd ond yn symud o gyfraith i ganllawiau
  • mewn lletygarwch, ni fydd cyfyngiadau ar gyfarfod pobl a dim gofyniad am wasanaeth wrth y bwrdd na 2 fetr o ymbellhau corfforol

Unigolion sy’n bryderus am fynychu

Nid oes unrhyw reidrwydd ar neb i fynychu addoldy am unrhyw bwrpas, a dylid sicrhau gofal bugeiliol priodol o unrhyw sy’n bryderus am hynny.

Diweddarwyd cyngor Llywodraeth Cymru ar gyfer y sawl sy’n eithriadol o agored i niwed ar Ragfyr 23.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi adnoddau hawdd eu darllen ar gyfer y cyhoedd yn cynnig arweiniad cyffredinol am gadw’n ddiogel.

Mae Llywodraeth Cymru wedi creu bathodynnau priodol i bobl eu gwisgo er mwyn atgoffa eraill i gadw eu pellter.

Profion Covid

Gall unrhyw un archebu profion llif unffordd ar gyfer Covid 19. Gweler y canllawiau a gwybodaeth bellach yma. Canllaw presennol Llywodraeth Cymru yw:

Os ydych dros 11 oed, anogir chi i gael prawf ddwywaith yr wythnos (bob 3 neu 4 diwrnod) os nad oes symptomau COVID-19 gyda chi.
Rydym yn eich annog i gymryd prawf:

  • os ydych yn mynd i fod mewn sefyllfa risg uwch, gan gynnwys treulio amser mewn mannau prysur neu dan do
  • cyn i chi ymweld â phobl sydd â risg uwch o salwch difrifol o COVID-19
  • os ydych yn teithio i rannau eraill o Gymru neu’r DU

Yn ei chyhoeddiad ar Ragfyr 10 2021 fe ychwanegodd Llywodraeth Cymru gyngor cryf fydd yn berthnasol i addoldai a gweithgareddau cymunedau ffydd, sef:

Byddwn yn cynghori pobl i:

  • Wneud prawf llif unffordd cyn mynd allan, ymweld â ffrindiau neu deulu, neu deithio. Os yw canlyniad y prawf yn bositif, dylai pobl aros gartref, hunan-ynysu a threfnu prawf PCR.

Mae ein canllawiau ar gyfer y Pàs COVID wedi cael eu diwygio i gynghori y dylid gwneud prawf llif unffordd o fewn 24 awr, yn hytrach na 48 awr fel y nodwyd yn flaenorol.

Bedydd

Mae’r gofyniad yn Lefel 2 i gadw pellter o 2m rhwng pob grŵp o 6 neu pob aelwyd yn golygu fod rhaid ystyried yn ofalus sut i drefnu bedydd trochiad neu fedydd plant, ac fe all y byddai’n ddoeth gohirio am y tro. Lle penderfynir bwrw ymlaen, rhaid i hynny fod yn ddarostyngedig i asesiad risg manwl – gan gofio risgiau i’r sawl sy’n rhan o’r bedydd, ac i gynulleidfa a all gynnwys rhai nad ydynt wedi arfer â threfn yr eglwys.

Wrth fedyddio plentyn, gan ddibynnu ar draddodiad yr enwad, fe fyddai’n addas i un o’r rhieni ddal y plentyn, a gall yr arweinydd ddefnyddio llestr litwrgaidd neu lestr cyffredin (megis cwpan neu lwy fawr) o hyd braich, a gall y bydd hyn yn fwy urddasol ac ymarferol na ‘sblasio’ dŵr o bell. Gellir trefnu ymarfer gyda dol os am sicrhau y bydd y dull a ddewisir yn addas. Mae’r Eglwys yng Nghymru wedi paratoi canllawiau a thempled asesiad risg ar gyfer bedyddio plant (Saesneg yn unig), y gellid ei addasu ar gyfer enwadau eraill.

Wrth fedyddio credinwyr trwy drochiad, bydd gofynion hylendid a gofynion cadw pellter yn golygu mai aelodau un aelwyd yn unig y gellir eu bedyddio ar unrhyw achlysur, a dylid lleihau i’r eithaf yr amser y bydd pobl mewn cyswllt agos â’i gilydd. Bydd ystyriaethau bugeiliol a chyfreithiol yn golygu na ellir bedyddio trwy drochiad os oes unrhyw un sy’n rhan o’r gwasanaeth yn bryderus am wneud.

Gwasanaethau cymun

Dylid paratoi asesiad risg pwrpasol ar gyfer gweinyddu’r cymun. Mae hyn yn arbennig o bwysig os bwriedir torri torth a’i rhannu neu defnyddio cwpan gyffredin ar gyfer y gwin.

Mae nifer o gyflenwyr masnachol yn darparu pecynnau unigol yn cynnwys afrlladen a chwpan plastig o win. Os yw hyn yn gydnaws â thraddodiad yr eglwys, gellir bendithio’r rhain a’u dosbarthu, neu gellir dosbarthu’r pecynnau yn y seddi cyn yr oedfa neu eu gadael i’w codi wrth i addolwyr gyrraedd. Os gofynnir i addolwyr ddod a’u bara eu hunain, gellir cadw cyflenwad o’r pecynnau hyn wrth gefn ar gyfer addolwyr sy’n anghofio neu’n ymweld. Bydd rhai eglwysi am osgoi defnyddio’r pecynnau hyn oherwydd y swmp o blastig na ellir ei ail-ddefnyddio sydd ynddynt.

Mae’r Eglwys yng Nghymru wedi paratoi canllawiau a thempled asesiad risg ar gyfer y cymun (Saesneg yn unig). Dylai enwadau sy’n defnyddio dulliau gwahanol o weinyddu’r cymun nodi y byddai angen addasu gofalus ar y canllawiau a’r templed hwn.

Conffyrmio, ordeinio ac arddodi dwylo

Dylid paratoi asesiad risg pwrpasol pan fo angen arddodi dwylo fel rhan o’r oedfa. Bydd diheintio dwylo y sawl sy’n arddodi dwylo yn hanfodol, a rhaid lleihau i’r eithaf y cyfnod pan fydd pobl mewn cyswllt agos â’i gilydd. Dylid ymgynghori ymlaen llaw â’r sawl y bwriedir ei gyffwrdd ynghylch beth sy’n dderbyniol iddynt, ac fe all y bydd gohirio’r ddefod yn ddewis doeth am y tro.

Cyfarfodydd llywodraethiant eglwysig

Rhaid gweithio neu gwirfoddoli gartref os yw hynny yn rhesymol ymarferol. Dylid felly ceisio trefnu cyfarfodydd llywodraethiant eglwysig o bell yn hytrach na wyneb yn wyneb, neu eu gohirio. Os nad yw hynny yn rhesymol ymarferol, yna gall hyd at 30 o bobl gyfarfod yn unol ag asesiad risg priodol mewn adeilad eglwysig neu ganolfan gymunedol neu hyd yn oed mewn annedd breifat, megis cartref y gweinidog. Os penderfynir cyfarfod mewn annedd breifat, rhaid sicrhau bod digon o le, a bod mesurau diogelwch o’r un math ag a geid mewn addoldy neu ganolfan gymunedol yn eu lle. Lle bo rhai o aelodau’r cyfarfod yn oedrannus a/neu yn dioddef iechyd gwael, dylid cymryd hynny i ystyriaeth wrth lunio’r asesiad risg.

Addoli mewn adeiladau nad ydynt yn perthyn i’r gymuned ffydd

Y sawl sy’n gyfrifol am yr adeilad sy’n gyfrifol am drefnu asesu’r risg. Dylid trafod gyda’r awdurdod priodol am sut i drefnu’r addoli.

Cynlluniau cymorth gan Lywodraeth Cymru a mudiadau eraill

Mae’r ariannu canlynol ar gael trwy Lywodraeth Cymru, a gall gefnogi gweithgareddau cymunedol a gynhelir gan grwpiau ffydd. Ar y cyfan, ni fydd yn cefnogi gweithgarwch crefyddol.

Mae Cronfa Gwydnwch Trydydd Sector Cymru yn darparu cyfuniad o grantiau a benthyciadau ar gyfer mudiadau trydydd sector mewn tri ffrwd: goroesi, gwella ac amrywio. Mae’r gronfa  yn rhoi blaenoriaeth i fudiadau sy’n cynorthwyo pobl â nodweddion gwarchodedig, gan gynnwys grwpiau crefydd/cred. 
Yn dilyn trafodaethau manwl rhwng Cytûn a Llywodraeth Cymru, ar Ionawr 17 fe dderbyniom y newydd isod gan Lywodraeth Cymru. Noder mai pythefnos yn unig sydd cyn y dyddiad cau ar gyfer mynegi diddordeb (er bod mwy o amser i lunio ceisiadau cyflawn). Oherwydd y prinder amser, byddai Cytûn yn argymell y gellid cyflwyno ceisiadau ar ran grwpiau o addoldai (fesul Cylchdaith, Esgobaeth neu enwad, er enghraifft).

Rydym yn amrywio’r gofynion cymhwysedd ar gyfer cam 3 Cronfa Gwydnwch Trydydd Sector Cymru ar unwaith, gan lacio’n rhannol yr angen i fuddiolwyr fod yn gyrff corfforedig. Rydym yn cydnabod bod rhai sefydliadau yn cael eu hatal yn benodol rhag ymgorffori yn eu rhinwedd eu hunain, rhywbeth sy’n arbennig o berthnasol i rai cymunedau ffydd. Felly, os caiff corff ei sefydlu drwy Siarter Frenhinol neu archddyfarniad tebyg ar lefel genedlaethol, byddwn yn derbyn ceisiadau gan grwpiau ffydd lleol cysylltiedig, er na fyddant byth yn gorff corfforedig eu hunain.
Serch hynny, mae’n ddealladwy bod angen iddynt fodloni holl feini prawf eraill y gronfa, sy’n golygu ar gyfer cyrff crefyddol mai dim ond i gefnogi gweithgareddau o fath ‘allgymorth’ y gellir defnyddio cyllid ac nid ar gyfer yr hyn y gellid ei alw’n ‘addoli’. Bydd yn rhaid i ymgeiswyr allu dangos sut mae costau presennol yn rhannu rhwng y meysydd hyn. Mae manylion llawn y gronfa ar wefan CGGC https://wcva.cymru/cy/cyllid/buddsoddiad-cymdeithasol-cymru/cronfa-gwydnwch-trydydd-sector-cymru/
Mae’r gronfa yn agored i Ddatganiadau o Ddiddordeb newydd tan ddiwedd mis Ionawr. Os oes gan unrhyw un unrhyw ymholiadau neu eisiau arweiniad yna y cam cyntaf yw e-bostio WCVA ar sic@wcva.cymru
Yn ehangach, mae trafodaethau’n mynd rhagddynt gyda’r Ganolfan Ragoriaeth Grantiau ynghylch sut y gallwn ymestyn y dull hwn i gyllido arall yn y dyfodol. Byddwn yn cadw mewn cysylltiad ar hyn wrth i bethau ddatblygu.

Mae yna nifer fawr o raglenni grant eraill a gynigir gan fudiadau y tu allan i Lywodraeth Cymru fydd yn darparu cyllid ar gyfer cynlluniau arweinir gan grwpiau ffydd. Mae hyn yn cynnwys cronfeydd Deddf Eglwys Cymru a weithredir gan awdurdodau lleol (gweler gwefan eich awdurdod lleol) a rhaglenni Cronfa Gymunedol y Loteri GenedlaetholSefydliad Cymunedol Cymru a nifer o ymddiriedolaethau a sefydliadau. Gellir gweld gwybodaeth am y ffynonellau ariannu hyn ar wefan Cyllido Cymru.

Mae gwefan Busnes Cymru yn cynnwys gwybodaeth gynhwysfawr am gynlluniau cymorth eraill sydd ar gael ac am gynllun prentisiaethau sydd wedi’i ehangu ar gyfer pobl sy’n ddi-waith oherwydd effaith y pandemig.

Mae CGGC wedi paratoi rhestr gynhwysfawr o ffynonellau cyllid ar gyfer mudiadau trydydd sector, a mae llawer o’r rhain yn agored i eglwysi a grwpiau ffydd.

Bydd hefyd yn beth da i grwpiau ffydd gysylltu a’u cyngor gweithredu gwirfoddol lleol er mwyn derbyn cymorth gyda dod o hyd i ffynonellau ariannu lleol a chenedlaethol. Gallwch ddod o hyd i wybodaeth am eich cyngor gweithredu gwirfoddol lleol gan Cefnogi Trydydd Sector Cymru.

Gethin Rhys
17.01.2022