Newidiadau i Reolau Gofal Plant yng Nghymru: Beth Mae’n Ei Olygu i Eglwysi
Mae rheolau newydd yn pennu pwy sydd angen cofrestru fel gwarchodwr plant neu ddarparwr gofal dydd yng Nghymru yn dod i rym ym mis Ebrill 2027 — ac mae angen i eglwysi gymryd sylw. Mae Gorchymyn Eithriadau Gwarchod Plant a Gofal Dydd (Dirymu a Darpariaeth Drosiannol) (Cymru) 2026, a gyhoeddwyd ar 25 Mawrth gan y Gweinidog Dawn Bowden AS, yn diweddaru’r fframwaith eithrio am y tro cyntaf ers 2010 ac mae ganddo oblygiadau uniongyrchol ar gyfer crèches, grwpiau rhiant a phlentyni, ysgolion Sul, clybiau gwyliau, a darpariaeth ieuenctid ledled Cymru.
Y newidiadau pwysicaf i eglwysi fod yn ymwybodol ohonynt: mae’r eithriad gofal dwy-awr yn parhau, ond nid yw bellach yn gymwys lle mae plant dan 3 oed yn bresennol oni bai bod rhiant yn aros ar y safle drwy gydol y sesiwn; mae gofynion goruchwyliaeth ar gyfer plant 2 oed ac iau wedi’u cryfhau; ac — yn bositif — gall plant 10 oed bellach gael mynediad at wasanaethau ieuenctid trosiannol heb i ddarparwyr fod angen cofrestru, gan gynorthwyo eglwysi i gefnogi plant drwy’r cyfnod pontio o’r ysgol gynradd i’r ysgol uwchradd.
Chwaraeodd Cytûn ran weithredol yn llunio’r ddeddfwriaeth derfynol. Cododd ein hymateb ymgynghori ym mis Hydref 2025 bryderon difrifol am gynigion a fyddai wedi gosod beichiau anghynaliadwy ar ddarpariaeth eglwysig dan arweiniad gwirfoddolwyr — a chlywyd y dadleuon hynny. Yn fwyaf arwyddocaol, nid yw cynnig a fyddai wedi gofyn am gofrestriad lle bynnag yr oedd darparwr yn cynnig mwy nag un math o weithgaredd wedi’i gynnwys yn y Gorchymyn terfynol. Pe bai wedi’i gynnwys, byddai ysgolion Sul, clybiau gwyliau a dosbarthiadau ffydd ledled Cymru wedi wynebu dyfodol ansicr dros nos.
Deall y Newidiadau a Mesur eu Heffaith
Mae Cytûn wedi llunio briff polisi dwyieithog manwl i gynorthwyo enwadau aelod i weithio drwy oblygiadau’r Gorchymyn ar gyfer eu darpariaeth eu hunain. Rydym yn annog pob eglwys a swyddog denominasiynol i adolygu eu gweithgareddau cyfredol yn erbyn y fframwaith newydd — ac i geisio cyngor cyfreithiol neu broffesiynol annibynnol lle maent yn ansicr am eu sefyllfa, gan y bydd amgylchiadau’n amrywio.
Rydym hefyd yn gofyn i aelodau rannu canfyddiadau eu hadolygiadau mewnol â ni. Bydd gwybod sut mae’r Gorchymyn hwn yn effeithio ar eglwysi yn ymarferol — newidiadau i ddarpariaeth, costau ychwanegol, neu bwysau penodol ar gymunedau cyfrwng Cymraeg neu gymunedau gwledig — yn cryfhau safle Cytûn wrth i Lywodraeth Cymru ddatblygu canllawiau cymorth cyn dyddiad cychwyn mis Ebrill 2027.