Deddfwriaeth Coronafeirws:
Papur briffio i eglwysi Cymru

Gwneir pob ymdrech i sicrhau cywirdeb y wybodaeth hon, ond ni ddylid dibynnu arno at ddibenion cyngor cyfreithiol.

Rheoliadau ar gyfer addoldai yng Nghymru o Orffennaf 17 21 2021
(cyfyngiadau Lefel 1 dan do a Lefel 0 yn yr awyr agored)

Cwblhawyd symud i gyfyngiadau Lefel 1 yng Nghymru ar Ddydd Sadwrn Gorffennaf 17, a dechreuwyd ar yr un pryd symud i gyfyngiadau Lefel 0.
Mae canllawiau Llywodraeth Cymru ar gyfer addoldai yn cael eu diweddaru’n gyson ac fe gynghorir y sawl sy’n gyfrifol am addoldai eu darllen yn fanwl. Diweddarwyd y canllawiau hyn ar Orffennaf 8 – felly nid ydynt yn gwbl gydnaws a’r newidiadau wedi’r dyddiad hwnnw. Gwelir isod dehongliad gorau Cytun o’r sefyllfa.

Mae’n parhau yn gyfreithlon i addoli mewn addoldai dan Reoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Rhif 5) (Cymru), fel y’u diwygiwyd.

Yn unol a chymal 16 y rheoliadau, yn sgîl COVID-19 prif ddyletswydd gyfreithiol ychwanegol y ‘person’ (all fod yn gorff, megis cyngor eglwys y plwyf neu ddiaconiaid) sy’n gyfrifol am yr adeilad yw:

Cam 1
Cynnal asesiad penodol o’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws yn y fangre, ac wrth wneud hynny ymgynghori â phersonau sy’n gweithio yn y fangre neu gynrychiolwyr y personau hynny.
[Gweler yr adran am asesiadau risg isod am fwy o fanylion]
Cam 2
Darparu gwybodaeth i’r rheini sy’n mynd i’r fangre neu’n gweithio ynddi ynglŷn â sut i leihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws
, gan gynnwys gwybodaeth i’r rheini sy’n gweithio yn y fangre ynglŷn â’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws a nodir o dan yr asesiad a gynhelir o dan Gam 1, a’r mesurau sydd i’w cymryd o dan Gam 3 a Cham 4 i leihau’r risg.
Cam 3
Cymryd pob mesur rhesymol i sicrhau—
(a) y cynhelir pellter o 2 fetr rhwng unrhyw bersonau o dan do yn y fangre, ac eithrio rhwng aelodau o grŵp a ganiateir; [
Gweler isod am ddiffiniad o grŵp a ganiateir]
(b) pan fo’n ofynnol i bersonau aros io dan do i fynd i’r fangre, y cynhelir pellter o 2 fetr rhyngddynt, ac eithrio rhwng aelodau o grŵp a ganiateir.
Cam 4
Cymryd mesurau rhesymol i liniaru’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws sy’n codi pan fo personau yn ymgynnull yn y fangre, megis—
(a) ceisio rhwystro’r personau a ganlyn rhag bod yn bresennol yn y fangre—
(i) unrhyw berson sydd wedi cael canlyniad positif am y coronafeirws yn y 10 niwrnod blaenorol,
(ii) unrhyw berson sydd wedi cael cysylltiad agos yn y 10 niwrnod blaenorol â pherson sydd wedi cael canlyniad positif am y coronafeirws,
(iii) unrhyw berson sy’n profi symptomau sy’n gysylltiedig â COVID-19;

(b) sicrhau bod personau sy’n ymgynnull yn y fangre yn ymgynnull yn yr awyr agored pan fo hyn yn ymarferol;
(c) cyfyngu ar ryngweithio corfforol agos rhwng personau yn y fangre, yn benodol rhyngweithio wyneb yn wyneb, er enghraifft drwy—
(i) newid trefn mangre gan gynnwys lleoliad dodrefn a gweithfannau;
(ii) rheoli’r defnydd o fynedfeydd, tramwyfeydd, grisiau a lifftiau;
(iii) rheoli’r defnydd o gyfleusterau a rennir megis toiledau a cheginau;
(iv) fel arall, rheoli’r defnydd o unrhyw ran arall o’r fangre neu fynediad iddi;
(v) gosod rhwystrau neu sgriniau;
(d) cyfyngu ar hyd yr amser y caniateir i bersonau fod yn bresennol yn y fangre;
(e) ceisio sicrhau bod y fangre wedi ei hawyru’n dda;
(f) cynnal hylendid da yn y fangre;
(g) darparu, neu ei gwneud yn ofynnol defnyddio, cyfarpar diogelu personol.

(2) Wrth benderfynu i ba raddau y mae’n rhesymol cymryd mesur penodol o dan Gam 3, caniateir rhoi sylw i fesurau a gymerir o dan Gam 4 i liniaru’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws sy’n codi pan fo unrhyw berson o fewn pellter o 2 fetr i berson arall.
(3) Mae mesurau y gellir eu cymryd o dan baragraff (1) yn cynnwys—
(a) peidio â gwneud gweithgareddau penodol;
(b) cau rhan o’r fangre;
(c) caniatáu i berson sydd fel arfer yn gweithio yn y fangre ynysu, a’i alluogi i wneud hynny, oherwydd iddo gael canlyniad positif am y coronafeirws neu am ei fod wedi dod i gysylltiad agos â rhywun sydd wedi cael canlyniad positif, am gyfnod—
(i) a argymhellir mewn canllawiau a gyhoeddir gan Weinidogion Cymru;
(ii) a bennir mewn hysbysiad a roddir i’r person gan swyddog olrhain cysylltiadau;
(d) casglu gwybodaeth gyswllt oddi wrth bob person yn y fangre a’i chadw am 21 o ddiwrnodau at ddiben ei darparu i unrhyw un o’r canlynol, ar eu cais neu
ar ei gais—
(i) Gweinidogion Cymru;
(ii) swyddog olrhain cysylltiadau;
(e) cymryd mesurau rhesymol i sicrhau bod gwybodaeth gyswllt o’r fath yn gywir.

Wrth gwrs, mae gofynion cyfreithiol eraill – megis iechyd a diogelwch cyffredinol, diogelu plant ac oedolion bregus, diogelu data personol, ac yn y blaen – yn parhau mewn grym hefyd, ac ni ddylid eu hanghofio wrth drefnu ail-agor.

Mae Llywodraeth Cymru wedi llunio canllawiau manwl ar weithredu’r gofynion cyfreithiol hyn. Mae cymal 18 y rheoliadau yn gosod dyletswydd ar y sawl sy’n gyfrifol am addoldy i roi sylw i’r canllawiau hyn (a chanllawiau eraill y Llywodraeth sy’n berthnasol – gweler isod). Mae’n bwysig, felly, fod y sawl sy’n gyfrifol am addoldy yn darllen y canllawiau hyn yn ofalus.

Nid oes uchafswm penodedig ar gyfer y nifer all fynychu oedfa, dan do neu yn yr awyr agored – dylai pob addoldy weithio allan ei uchafswm diogel ei hun o fewn y Rheoliadau uchod a’i weithredu. Mae hyn yn wir p’un ai yw’r adeilad yn perthyn i gymuned ffydd ai peidio.

Wrth drefnu’r addoldy neu fan cyfarfod, dylid nodi y gall grŵp a ganiateir gyd-eistedd heb gadw 2m rhwng pob aelwyd o fewn y grwp. O Fehefin 21, gall grwp o’r fath gynnwys naill ai:
(a) aelodau aelwyd estynedig. Gall tair aelwyd (o unrhyw faint) ffurfio aelwyd estynedig, a gall un aelwyd ychwanegol lle mae dim ond un oedolyn (gyda neu heb blant) ymuno â’r aelwyd estynedig honno. Gall unrhyw aelwyd benodol fod yn rhan o un aelwyd estynedig yn unig; neu
(b) hyd at 6 oedolyn o 6 aelwyd gwahanol (ac unrhyw blant dan 11 o’r un aelwydydd neu aelwydydd estynedig)
OND dylai eglwysi nodi fod canllawiau Llywodraeth Cymru am ganu cynulleidfaol yn dweud y dylid parhau i gadw 2m rhwng pob aelwyd (neu aelwyd estynedig) wrth ganu. Felly os yw oedfa yn cynnwys canu cynulleidfaol, dim ond aelodau o’r un aelwyd neu aelwyd estynedig ddylai gyd-eistedd.
Dylid cofio hefyd efallai y bydd rhai unigolion yn bryderus o ran cyd-eistedd gydag eraill ac y byddai’n well ganddynt eistedd ar eu pennau eu hunain. Mater i ddirnadaeth fugeiliol yr eglwys leol yw hyn yn y pen draw.

Caniateir cynnal gweithgareddau awyr agored wedi’u trefnu ar gyfer unrhyw nifer o bobl o unrhyw oedran. Ceir canllaw byr i hyn yma. Mae cyfarfodydd grwpiau crefyddol a grwpiau cymorth wedi eu cynnwys yn benodol yn y canllawiau. Ceir canllawiau ychydig yn fwy penodol gan Lywodraeth Cymru ar gyfer addoli yn yr awyr agored yma, ond noder nad yw’r cyfyngiadau ar niferoedd a nodir yma bellach yn berthnasol. Er nad yw cadw pellter o 2m bellach yn ofyniad cyfreithiol penodol yn yr awyr agored, fe erys yn angenrheidiol i gynnal asesiad risg cyflawn ar gyfer gweithgaredd awyr agored.

Mae’n ofyniad dan Gymal 20 y Rheoliadau i bawb dros 11 oed wisgo gorchudd wyneb mewn mangreoedd cyhoeddus dan do, gan gynnwys addoldai, oni bai fod ganddynt afiechyd neu anabledd sy’n gwarafun hynny. Nid oes eithriad ar gyfer canu, ac nid oes eithriad cyfreithiol ar gyfer arweinyddion addoli, ond yng nghanllawiau Llywodraeth Cymru, fe ddywedir:
Nid oes rhaid i’r sawl sy’n arwain yr addoliad wisgo gorchudd wyneb os yw’n anymarferol i wneud hynny.  Fodd bynnag dylid ystyried mesurau lliniaru arall i sicrhau ei bod yn creu rhwystr i ledaeniad megis cadw pellter, sgriniau, feisor a mesurau hylendid ychwanegol.

Asesiadau risg

Ar Ionawr 20 fe ddiweddarwyd rheoliadau coronafeirws Cymru i’w gwneud yn ddyletswydd gyfreithiol ar y sawl sy’n gyfrifol am “fangreoedd rheoleiddiedig” (gan gynnwys addoldai, canolfannau cymunedol, ayb) i wneud asesiad risg cyn rhoi mynediad i’r cyhoedd i’r fangre am unrhyw reswm. Fe fu hyn yn arfer da ers gwanwyn 2020, ac fe wyddom i’r rhan fwyaf o enwadau/rhwydweithiau gynhyrchu templadau pwrpasol ar gyfer eu heglwysi. Bellach, dylid nodi fod y geiriad yn gwneud cynnal asesiad risg cyflawn (gan gynnwys materion iechyd a diogelwch cyffredinol, yn ogystal â’r rhai sy’n ymwneud â’r coronafeirws yn benodol) hyd yn oed os yn achlysurol mai’r adeilad ar agor (e.e. ar gyfer ambell angladd), neu ar gyfer pwrpas llawer mwy cyfyng na’r arfer (e.e. i gynnal banc bwyd).

Fe ddewisodd Llywodraeth Cymru eirio’r rheoliadau trwy gyfeirio at reoliadau Iechyd a Diogelwch o 1999, sydd wedi eu diwygio sawl gwaith ers hynny, ac yna mynnu eu darllen pe baent wedi eu geirio’n wahanol i’r hyn ydynt. Felly, er mwyn ceisio cynorthwyo ein haelod eglwysi i ddiweddaru eu hasesiadau risg a’r templadau yn unol â’r gyfraith, rydym wedi paratoi datganiad o’r hyn sy’n ofynnol bellach y gellir ei lawrlwytho yma. Yn Saesneg yn unig y mae’r atodiad, gan mai yn Saesneg yn unig y mae’r rheoliadau iechyd a diogelwch sy’n sail iddo.

Byddem yn tynnu sylw arbennig at bedair agwedd ar oblygiadau’r rheoliadau:

  1. Ein dealltwriaeth ni yw bod y rheoliadau yn gwneud paratoi asesiad risg cyflawn – yn cynnwys risgiau iechyd a diogelwch cyffredinol ac asesiad risg tan – yn ogystal â’r risgiau sy’n ymwneud yn benodol â’r coronafeirws – yn ofyniad cyfreithiol ar gyfer pob “mangre rheoleiddig”, hyd yn oed os nad oedd hynny’n ofyniad cyfreithiol cyn hyn
  2. Mae’r rheoliadau yn mynnu adolygu’r asesiad risg bob tro y newidir y rheoliadau coronafeirws neu y newidir y defnydd a wneir o’r adeilad (gan y byddai hyn yn a significant change in the matters to which it relates) a hefyd pan fo’r sefyllfa gyffredinol o gwmpas coronafeirws yn newid (gan y byddai hyn yn reason to suspect that it is no longer valid).
  3. Mae’r rheoliadau yn mynnu fod yr asesiad risg yn ysgrifenedig pan fo pump neu fwy yn “gweithio” yn y fangre. Gan fod ‘gweithio’ yn cynnwys gwneud hynny yn wirfoddol, credwn y byddai hyn yn cynnwys bron pob amgylchiad sy’n debygol o fod yn berthnasol i gymunedau ffydd. Maent hefyd yn ei gwneud hi’n ofynnol i ymgynghori gyda’r ‘gweithwyr’ hynny wrth lunio’r asesiad risg.
  4. Mae yna ofynion penodol ar gyfer yr asesiad risg pan fo person neu bobl ifainc yn ‘gweithio’ yn y fangre.

Gobeithiwn y bydd yr atodiad yn gymorth i chi, ond noder nad yw’n gyngor cyfreithiol, ac y dylid ceisio cyngor proffesiynol arbenigol os oes unrhyw amheuaeth ynghylch sut i gymhwyso’r rheoliadau i’ch sefyllfa benodol chi.

Mae’r Gweithgor Iechyd a Diogelwch wedi paratoi templed ar gyfer Asesiad Risg Covid, ac rydym yn argymell hwnnw fel man cychwyn priodol i asesiad risg eglwysig.

Mae’r canllawiau am addoldai yn cynnwys adran ddiwygiedig am awyru. Mae’n cynnwys crynodeb o’r wybodaeth wyddonol ddiweddaraf sy’n pwysleisio yr angen am awyru da pan fo pobl o aelwydydd gwahanol yn cyfarfod dan do. Yn anffodus, mae’r adran yn dechnegol braidd ac yn anodd ei dehongli. Wrth baratoi asesiad risg ac wrth drefnu agor, felly, argymhellir troi yn lle hynny at y crynodeb mwy hylaw o’r un wybodaeth yn y canllawiau am ganolfannau cymunedol (sgroliwch i lawr) neu at ganllawiau y Gweithgor Iechyd a Diogelwch (Saesneg yn unig), yn enwedig yr awgrymiadau ymarferol yn adrannau 4-6. Os ceir tywydd braf dros yr haf, y datrysiad symlaf fydd cadw drysau a ffenestri allanol (ag eithrio drysau tân) ar agor yn ystod oedfa neu weithgarwch, ond dylid paratoi asesiad risg cyflawn.

Angladdau a phriodasau

Yn achos angladdau, mae yna gyfyngiad cyfreithiol ar y sawl sy’n gallu mynychu. O dan Atodlen 1 cymal 2(5)(d) y gall unigolyn adael cartref i fynychu angladd:       
(i) fel person sy’n gyfrifol am drefnu’r angladd,        
(ii) os caiff ei wahodd gan berson sy’n gyfrifol am drefnu’r angladd, neu
(iii) fel gofalwr person sy’n mynd i’r angladd.

Ceir canllawiau Llywodraeth Cymru ar gyfer gwasanaethau angladd yma.
Gellir cynnal gwylnos neu de angladd yn yr awyr agored ar gyfer unrhyw nifer o bobl a gellir cynnal digwyddiad tebyg dan do mewn safleoedd sy’n cael eu rheoleiddio gyda’r niferoedd yn unol a chapasiti diogel y fangre honno.

Yn achos priodasau a seremonïau partneriaethau sifil, mae yna gyfyngiad tebyg ar y sawl sy’n gallu mynychu, o dan Atodlen 1 cymal 2(5)(c), sef y gellir:
mynd i weinyddiad priodas, ffurfiad partneriaeth sifil neu seremoni briodas arall —
(i) fel parti i’r briodas neu’r bartneriaeth sifil,
(ii) os caiff ei wahodd i fynychu, neu
(iii) fel gofalwr person sy’n mynd i’r briodas, y bartneriaeth sifil neu’r briodas arall;

Mae’r canllawiau y mae angen rhoi sylw iddynt wrth drefnu gwasanaeth priodas neu bartneriaeth sifil yma (diweddarwyd Gorffennaf 5).
Caiff derbyniadau priodasau ar gyfer unrhyw nifer o bobl ddigwydd yn yr awyr agored, a gallant ddigwydd dan do mewn safleoedd sy’n cael eu rheoleiddio gyda’r niferoedd yn unol a chapasiti diogel y fangre honno.

Dywed y canllawiau fod angen i bawb dros 11 oed wisgo gorchudd wyneb yn ystod y seremoni, gyda’r eithriadau canlynol:
Nid oes rhaid i’r sawl sy’n arwain y seremoni wisgo gorchudd wyneb os yw’n anymarferol i wneud hynny.  Fodd bynnag dylid ystyried mesurau lliniaru arall i sicrhau ei bod yn creu rhwystr i ledaeniad megis cadw pellter, sgriniau, feisor a mesurau hylendid ychwanegol….
Nid oes rhaid i’r cwpl wisgo gorchudd wyneb wrth gerdded ar yr eil, wrth wneud eu haddunedau, y gusan gyntaf ac wrth dynnu lluniau o dan do.

Mae’r Rheoliadau hefyd yn caniatáu cynnal “seremoni briodas arall”, a ddiffinnir fel seremoni:

  1. sy’n seiliedig ar ffydd neu gred person, neu ei ddiffyg cred, i nodi uniad dau o bobl, ac eithrio seremoni at ddibenion gweinyddiad priodas neu ffurfio partneriaeth sifil,
  2. a gynhelir mewn mangre reoleiddiedig, a
  3. a drefnir gan sefydliad elusennol, llesiannol neu ddyngarol;

Byddai hyn yn cynnwys gwasanaeth bendithio priodas sifil neu wasanaeth priodas crefyddol (neu ddi-grefydd) nad yw’n cynnwys cofrestru’r briodas yn gyfreithlon.

Ymweliadau bugeiliol

Mae canllawiau Llywodraeth Cymru yn caniatau ymweliadau bugeiliol dan do, gan gynnwys mewn cartrefi preifat. Dylid parhau i gymryd pob cam rhesymol i gadw’n ddiogel, ac os yw’r tywydd yn ffafriol dylid o hyd ystyried cyfarfod yn yr awyr agored.

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi canllawiau manwl ar ymweld a chartrefi gofal ac ymweld ag ysbytai. Mae’r canllawiau ar ymweliadau â chartrefi gofal wedi cael eu diwygio i ddarparu ar gyfer cynyddu nifer yr ymwelwyr dynodedig dan do o un i ddau ac i roi mwy o hyblygrwydd o ran ymweliadau gan blant ifanc o Ebrill 26.

Defnydd cymunedol ar addoldai a chanolfannau cymunedol

Caniateir agor canolfannau cymunedol (ac felly defnydd cymunedol ar addoldai), ar gyfer y rhan fwyaf o weithgareddau. Mae Atodlen 1 Cymal 4(1A) yn darparu mai uchafswm o 1000 o bobl (os ydynt oll yn eistedd) neu 200 (os oes angen i rai sefyll) all fod yn bresennol mewn unrhyw ddigwyddiad ar wahan i oedfa a gynhelir dan do [gyda phlant dan 11 a’r sawl sy’n gweithio neu’n darparu gwasanaeth gwirfoddol, megis arweinyddion y digwyddiad a stiwardiaid, yn ychwanegol at y nifer hon].

Gellir gweld y canllawiau ar gyfer ail-agor canolfannau cymunedol yma. Er iddynt gael eu diweddaru ar Orffennaf 6, nid yw’r canllawiau yn mynd i fanylu am gyfyngiadau Lefel 1 nac am weithgareddau penodol. O ran y celfyddydau perfformio dylid cyfeirio at y canllawiau penodol yma (wedi eu diweddaru ar Fai 14).

Y man amlycaf lle nad yw’r canllawiau yn manylu yw ynghylch gweini lluniaeth mewn addoldai a chanolfannau cymunedol. Wedi trafod gyda swyddogion Llywodraeth Cymru, rydym yn argymell y canlynol:

  1. Lle bo gan ganolfan gymunedol neu addoldy gyfleusterau caffi ffurfiol, yna gellir eu hagor yn unol â’r canllawiau priodol. Rhaid dilyn y canllawiau yn llawn hyd yn oed pan yn gweini bwyd a diod am ddim neu am rodd, er enghraifft yn dilyn oedfa. Ni chaniateir cymysgu anffurfiol. Rhaid cyflawni asesiad risg cyflawn cyn darparu bwyd a diod.
  2. Lle bo gan ganolfan neu addoldy asesiad risg wedi ei baratoi, yna gellir gweini bwyd a diod (am dâl, am rodd neu am ddim) os y gellir gosod a threfnu’r ganolfan megis caffi – gweini i’r bwrdd yn unig; cyfyngu i 6 o bobl ar yr un bwrdd oni bai eu bod oll yn aelodau o’r un aelwyd neu aelwyd estynedig; sicrhau 2m rhwng pob grwp ar bob adeg; gwisgo gorchuddion wyneb pan nad ydych yn eistedd wrth y bwrdd; cadw cofnodion ar gyfer Profi, Olrhain a Gwarchod; ac yn y blaen, yn unol â’r canllawiau ar gyfer bwytai. Rhaid cynnal asesiad risg cyflawn parthed Covid-19 cyn gwneud hyn.
  3. Lle nad oes modd gosod y ganolfan ar ffurf caffi a dilyn y canllawiau, yna ni ddylid gweini bwyd a diod am y tro. Os yw mynychwyr gweithgarwch a gynhelir yn y ganolfan am fwyta neu yfed, dylent ddod â’u bwyd a diod eu hunain ac ni ddylid eu rhannu rhwng aelwydydd.

Canllawiau eraill

Mae yna ganllawiau eraill fydd yn berthnasol i rai addoldai:

Dylai eglwysi sy’n rhan o enwad, yn enwedig lle bo’r enwad yn ymddiriedolwr ar yr adeilad lleol, sicrhau eu bod yn ceisio cyngor eu henwad eu hunain am unrhyw ofynion enwadol perthnasol. Dylid nodi fod canllawiau nifer o enwadau traws-ffiniol yn seiliedig ar y Rheoliadau sy’n gymwys yn Lloegr yn hytrach na’r rhai sy’n gymwys yng Nghymru. Mater i’r enwad unigol yw hyn, a lle bo gwrthdaro rhwng cyngor enwadol a Rheoliadau Cymru dylid trafod hyn o fewn yr enwad perthnasol.

Mae nifer o’r bobl hynny sy’n gyfrifol am addoldai yn bryderus am gydymffurfio â’r Rheoliadau, yn enwedig pan eu bod yn newid yn rheolaidd. Fe all y bydd yn gymorth, felly, darllen canllawiau Llywodraeth Cymru i swyddogion gorfodi, i weld yr hyn y byddan nhw yn chwilio amdano a sut  byddant yn gweithredu wrth sicrhau cydymffurfio â’r gyfraith.

Ambell gwestiwn penodol

Dyma atebion i ambell gwestiwn a ofynnir yn gyson. Byddwn yn ychwanegu at y rhestr hon yn rheolaidd.

Pryd gaiff mwy o weithgareddau ail-ddechrau?

Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi eu bod yn bwriadu, os yw amodau’n caniatau, symud yn llawn i gyfyngiadau Lefel 0 ar Awst 7. Byddai hyn yn cynnwys:

  • dileu’r cyfyngiadau cyfreithiol ar y nifer o bobl a gaiff gwrdd o dan do, gan gynnwys mewn cartrefi preifat, mannau cyhoeddus neu mewn digwyddiadau
  • caiff pob busnes a phob safle agor, gan gynnwys clybiau nos
  • dylai pobl barhau i weithio gartref os yw’n bosibl
  • bydd gorchuddion wyneb yn parhau i fod yn ofyniad cyfreithiol o dan do, ac eithrio mewn lleoliadau lletygarwch

Byddai paratoi a gweithredu asesiad risg yn parhau yn ofyniad cyfreithiol ar gyfer pob man cyhoeddus, gan gynnwys addoldai, a byddai’r sawl sy’n gyfrifol am y lle yn atebol yn gyfreithiol am hyn. Mae Cytun yn trafod gyda Llywodraeth Cymru oblygiadau hynny are gyfer ymddiriedolwyr a rheolwyr addoldai a chanolfannau cymunedol dan nawdd cymunedau ffydd.

Offerynnau a chanu

Mae canllawiau Llywodraeth Cymru yn cynnwys adran fanwl am ganu lleisiol ac offerynnol, a dylid ei astudio yn ofalus. Caniateir canu cynulleidfaol (gyda gorchudd wyneb) a phob math o ganu offerynnol, yn ddarostyngedig i asesiad risg manwl. Ceir manylion trwy’r ddolen uchod am yr hyn y dylid ei gynnwys yn yr asesiad. Gellir darllen crynodeb o’r cyngor technegol am y cefndir i hyn yma a’r cyngor technegol cyflawn yma (Saesneg yn unig).
Wrth ganu, dylid cadw 2m rhwng pob aelwyd (neu aelwyd estynedig), felly os yw oedfa yn cynnwys canu cynulleidfaol, rhaid trefnu’r eistedd yn unol a’r gofyn hwn.
Mae’r canllawiau hefyd yn dweud y dylid Osgoi canu mewn ardaloedd sydd â lefel uchel o’r haint. Nid yw Llywodraeth Cymru yn diffinio beth yw “lefel uchel”, ond ar un adeg fe awgrymwyd bod 50 fesul 100,000 poblogaeth yn uchel (acx yna fe dynnwyd yr awgrym yn ei ol). Yn ogystal a’r radffa leol, mae’n bwysig nodi a yw’r nifer o achosion yn cynyddu neu’n gostwng. Gellir gweld gwybodaeth am eich ardal ar wefan rhyngweithiol Iechyd Cyhoeddus Cymru (Saesneg yn unig). Gellir dod o hyd i dabl fesul awdurdod lleol yma. Gallwch hefyd ddefnyddio’r fwydlen i ddod o hyd i wybodaeth fwy lleol drwy hofran uwchben y map a greir gan y tab ‘MSOA area’ . Defnyddiwch y ddewislen i ddewis gwybodaeth am yr wythnos ddiwethaf (‘rolling 7 days’ ) – gan y gall niferoedd dyddiol amrywio’n fawr gan ddibynnu ar ba ddiwrnod o’r wythnos yw hi.

Lle bo cor neu grwp offerynnol wedi’i drefnu, yn broffesiynol neu yn wirfoddol, am ganu neu ymarfer, mae yna ganllawiau manwl i’w dilyn, a dylid eu darllen yn ofalus. Yn fras, gall grwpiau canu neu offerynnol digyfnewid o 6 ymarfer dan do, ac arwain oedfa dan do neu yn yr awyr agored – a gall mwy nag un grŵp o 6 ddod at ei gilydd i arwain. OND dylai pob aelod o’r grwpiau hyn (a’u teuluoedd) wybod os bydd angen i un ohonynt hunan-ynysu fe fydd raid i’r grŵp cyfan wneud hynny.

Lle bo dymuniad i ganu’n lleisiol o fewn gweithgarwch wedi ei drefnu i blant, mae canllawiau Llywodraeth Cymru yn dweud y canlynol:
Wrth ganu, dylid gwneud yn siŵr nad yw’r unigolion yn wynebu ei gilydd wrth wneud hynny, a dylid cadw pellter cymdeithasol. Dylai gweithgareddau canu gael eu cynnal yn yr awyr agored lle’n bosibl.  

Gwasanaethau awyr agored

Caniateir cynnal gweithgareddau awyr agored wedi’u trefnu ar gyfer unrhyw nifer o bobl. Ceir canllaw byr i hyn yma. Mae’r canllawiau hyn hefyd yn gymwys i ddigwyddiadau gyrru i mewn.
Er nad oes bellach ofyniad cyfreithiol i gadw pellter o 2m yn yr awyr agored, fe erys yn angenrheidiol i gynnal a gweithredu asesiad risg cyflawn.

Gweini lluniaeth cyn neu wedi oedfa

Nid yw’r canllawiau cyfredol gan Lywodraeth Cymru yn manylu ynghylch gweini lluniaeth dan do mewn addoldai a chanolfannau cymunedol. Wedi trafod gyda swyddogion Llywodraeth Cymru, rydym yn argymell y canlynol:

  1. Lle bo gan ganolfan gymunedol neu addoldy gyfleusterau caffi ffurfiol, yna gellir eu hagor yn unol â’r canllawiau priodol. Rhaid dilyn y canllawiau yn llawn hyd yn oed pan yn gweini bwyd a diod am ddim neu am rodd, er enghraifft yn dilyn oedfa. Ni chaniateir cymysgu anffurfiol. Rhaid cyflawni asesiad risg cyflawn cyn darparu bwyd a diod.
  2. Lle bo gan ganolfan neu addoldy asesiad risg wedi ei baratoi, yna gellir gweini bwyd a diod (am dâl, am rodd neu am ddim) os y gellir gosod a threfnu’r ganolfan megis caffi – gweini i’r bwrdd yn unig; cyfyngu i 6 o bobl ar yr un bwrdd oni bai eu bod oll yn aelodau o’r un aelwyd neu aelwyd estynedig; sicrhau 2m rhwng pob grwp ar bob adeg; gwisgo gorchuddion wyneb pan nad ydych yn eistedd wrth y bwrdd; cadw cofnodion ar gyfer Profi, Olrhain a Gwarchod; ac yn y blaen, yn unol â’r canllawiau ar gyfer bwytai. Rhaid cynnal asesiad risg cyflawn parthed Covid-19 cyn gwneud hyn.
  3. Lle nad oes modd gosod y ganolfan ar ffurf caffi a dilyn y canllawiau, yna ni ddylid gweini bwyd a diod am y tro. Os yw mynychwyr gweithgarwch a gynhelir yn y ganolfan am fwyta neu yfed, dylent ddod â’u bwyd a diod eu hunain ac ni ddylid eu rhannu rhwng aelwydydd.

Glanhau’r adeilad

Mae canllawiau Llywodraeth Cymru am addoldai yn cynnwys arweiniad cyffredinol defnyddiol. Mae Iechyd Cyhoeddus Lloegr wedi cynhyrchu arweiniad mwy manwl (Saesneg yn unig) am lanhau cyffredinol ac am lanhau adeilad wedi darganfod fod rhywun â Covid-19 wedi bod yno.

Profi, Olrhain, Diogelu

Mae Rheoliad 16 yn nodi mai un “mesur rhesymol” i ddiogelu pobl rhag y coronafeirws yw: Casglu gwybodaeth gyswllt oddi wrth bob person yn y fangre neu, mewn perthynas â phersonau o’r un aelwyd, oddi wrth un ohonynt, a’i chadw am 21 o ddiwrnodau at ddiben ei darparu i unrhyw un o’r canlynol ar ei gais
(i) Gweinidogion Cymru
(ii) swyddog olrhain cysylltiadau 
a chymryd mesurau rhesymol i sicrhau bod y wybodaeth gyswllt yn gywir. 

Mae canllawiau Llywodraeth Cymru ar addoldai yn dweud Mae’r cwestiwn ynghylch a yw’r mesur hwn yn un “rhesymol”, ac  felly’n un y mae’n rhaid ei gymryd, yn dibynnu i ba raddau y mae modd i bobl nad ydynt yn adnabod ei gilydd ryngweithio yn y fangre ac a oes risg o ryngweithio agos. Dylid felly ystyried yn ofalus iawn cadw rhestr mynychwyr yn achos oedfa priodas neu fedydd. Mae rhai enwadau yn argymell y dylid cadw rhestr felly ar gyfer pob gweithgarwch. Os penderfynir cadw rhestr, rhaid sicrhau cadw at reoliadau diogelu data (GDPR).

Mae canllawiau’r Llywodraeth ar gyfer canolfannau cymunedol yn dehongli’r rheoliadau i olygu fod angen cadw rhestr o fynychwyr gweithgareddau cymunedol, felly argymhellir parhau i wneud hynny ar gyfer pob gweithgarwch cymunedol mewn addoldy.

Ceir canllawiau manwl am gadw cofnodion Profi, Olrhain, Diogelu yma.

Nid yw’n orfodol yng Nghymru cyhoeddi cod QR ar gyfer addoldai er mwyn defnyddio’r ap Covid-19, ond fe ellir gwneud hynny os y dymunir.

Cyhoeddodd Llywodraeth Cymru ar Ebrill 26 y gall gwirfoddolwyr a gweithwyr cyflogedig nad ydynt bellach yn gallu gwneud eu gwaith gartref archebu dau brawf Covid-19 yr wythnos. Gweler y canllawiau a gwybodaeth bellach yma. Mae profion o’r fath yn wirfoddol, ond fe all y byddant yn cynnig sicrwydd i rai sy’n gweithio neu’n gwirfoddoli mewn eglwysi, caffis a siopau eglwysig, a chanolfannau cymunedol.

Unigolion sy’n bryderus am fynychu

Mae Prif Swyddog Meddygol Cymru wedi ysgrifennu at bawb ar y ‘rhestr warchod‘ (shielding) yn dweud y daw’r cyngor i’r grwp hwn gadw at eu tai a chadw draw o’r gwaith ac ati i ben ar 31 Mawrth 2021.

Nid oes unrhyw reidrwydd ar neb i fynychu addoldy am unrhyw bwrpas, a dylid sicrhau gofal bugeiliol priodol o unrhyw sy’n bryderus am hynny.

  1. Fe all y bydd o gymorth i rai defnyddio’r adnodd asesu risg ar gyfer unigolion a luniwyd gan Lywodraeth Cymru. Er iddo gael ei lunio’n bennaf ar gyfer gweithleoedd, mae’n gymwys ar gyfer pawb hyd at 79 mlwydd oed ac yn rhoi amcan o lefel risg yr unigolyn o ran Covid-19. Mae’r Eglwys Ddiwygiedig Unedig wedi llunio offeryn tebyg ar gyfer aelodau cynulleidfaoedd (Saesneg yn unig), yn cynnwys r rhai sydd dros 80. Mae’n defnyddio metric ychydig yn wahanol.
  2. Mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi adnoddau hawdd eu darllen ar gyfer y cyhoedd yn cynnig arweiniad cyffredinol am gadw’n ddiogel.
  3. Mae Llywodraeth Cymru wedi creu bathodynnau priodol i bobl eu gwisgo er mwyn atgoffa eraill i gadw eu pellter.

Bedydd trochiad

Mae canllawiau Llywodraeth Cymru ar gyfer bedydd trochiad yn dweud y canlynol:

Os oes angen trochi llawn fel rhan o ddefod dylid cynllunio hyn yn ofalus.  Lle y bo’n bosibl, dylai’r person hunan-drochi neu gael cymorth aelod o’i aelwyd ei hun.  Os nad yw hyn yn bosibl, dylent gael cymorth gan un swyddog.  Dylai’r gynulleidfa gadw i ffwrdd o unrhyw sblasio bob amser.
Dim ond un person ddylai gael ei drochi ar unrhyw un adeg. Os defnyddir dŵr heb glorin yn y bedydd, rhaid ei ddraenio a’i lanhau rhwng pob bedydd .  Rhaid dod o hyd i bwll nofio yn dilyn canllawiau Llywodraeth Cymru ac mae canllawiau hefyd wedi’u paratoi gan UK Active a Nofio Cymru.
Gall y swyddog roi ei ddwylo ar ben y person sy’n cael ei drochi ond ni ddylent wasgu’r person na’i gyffwrdd mewn unrhyw ffordd arall.  Dylid cadw cyn lleied o eiriau y mae’n rhaid eu siarad dros y person neu’n agos ato. Dylai’r swyddog olchi ei ddwylo rhwng pob unigolyn yn cael ei fedyddio a chynnal pellter o 2 fetr ac eithrio wrth drochi.
Dylai’r swyddog wisgo gorchudd wyneb pan fyddant yn agosach na 2 fetr at yr unigolyn sy’n cael ei fedyddio, Ni fydd fisor wyneb yn ddigonol. Dylai’r unigolyn sy’n cael ei fedyddio dynnu ei orchudd wyneb ar gyfer y trochi.

Mae Undeb Bedyddwyr Prydain Fawr wedi cyhoeddi canllawiau byr am rai ffyrdd o gynnal bedydd credinwyr (Saesneg yn unig) dan yr amgylchiadau presennol. Ni fydd pob awgrym yn y canllawiau hyn yn dderbyniol i bob un o aelod eglwysi Cytun. Argymhellir cynnal asesiad risg penodol cyn mentro trefnu gwasanaeth o’r fath.

Bedyddio plant

Dywed canllawiau Llywodraeth Cymru

Pan fo defodau neu seremonïau yn mynnu bod dŵr yn cael ei ddefnyddio i’r corff, gellir sblasio ychydig o ddŵr ar y corff. Lle bo’n ymarferol, dylai eraill sy’n bresennol symud oddi wrth unrhyw sblasio posibl. Os yw baban yn cymryd rhan, dylai gael ei ddal gan aelod o’r teulu. Dylai’r holl unigolion dan sylw olchi eu dwylo’n drylwyr cyn ac ar ôl hynny a sicrhau golchi dwylo da a hylendid anadlol.
Gall y swyddog roi ei law ar y baban ond ni ddylai fagu’r baban na’i gyffwrdd mewn unrhyw ffordd arall. Os na ellir osgoi siarad dros y baban neu’n agos atynt, dylid cadw hyn mor sylfaenol â phosibl. Dylai’r swyddog wisgo gorchudd wyneb pan fyddant o fewn 2 fetr i bobl eraill. Ni fydd fisor wyneb yn ddigonol. Dylid cynnal hylendid dwylo llym drwy gydol y seremoni.
Dylid draenio’r dŵr a dylid glanhau’r ffont neu’r llestr rhwng pob bedydd.

Gan ddibynnu ar draddodiad yr enwad, fe all y bydd arweinydd nad yw am gyffwrdd a’r baban am defnyddio llestr litwrgaidd neu lestr cyffredin (megis cwpan neu lwy fawr) o hyd braich, a gall y bydd hyn yn fwy urddasol ac ymarferol na ‘sblasio’ dwr fel y mae Llywodraeth Cymru yn ei awgrymu. Gellir trefnu ymarfer gyda dol os am sicrhau y bydd y dull a ddewisir yn addas.

Gwasanaethau cymundeb

Mae canllawiau Llywodraeth Cymru am ddefnyddio bwyd a diod (gan gynnwys y Cymun Bendigaid) wrth addoli yn rhychwantu amrywiaeth eang o arferion ffydd, a gallant fod yn anodd eu dehongli. Mae arferion eglwysi gwahanol o ran cymuno yn amrywio’n fawr, a dylai eglwysi sy’n rhan o enwad geisio cyngor eu henwad yn y lle cyntaf.
Gallwn gynnig yr arweiniad cyffredinol canlynol, i’w gymhwyso i ddealltwriaeth ddiwinyddol eglwysi unigol:
1. Ni cheir torri torth na rhannu bara yn ystod y gwasanaeth. Gellir defnyddio afrlladen neu fara wedi ei baratoi a’i becynnu ymlaen llaw. Mae rhai eglwysi yn gofyn i gymunwyr ddod a’u bara eu hunain, ond dylid ystyried yn ofalus beth i’w wneud ynghylch addolwyr sy’n anghofio neu yn ymweld ac heb wybod y dylent wneud hyn (gweler 4 isod).
2. Ni cheir defnyddio cwpan gyffredin i rannu’r gwin. Gall traddodiadau sy’n defnyddio cwpanau unigol eu defnyddio, ond gwell trefnu fod y cwpanau wedi eu llenwi yn barod yn y seddi neu i’w codi wrth ddod i’r oedfa, yn hytrach na’u dosbarthu yn ystod y gwasanaeth. Dylid sicrhau eu golchi yn ofalus wedi’r gwasanaeth, neu ddefnyddio cwpanau untro.
3. Dylai traddodiadau lle bo raid bendithio’r bara a’r gwin cyn eu dosbarthu nodi yn arbennig yr adran ganlynol yn y canllawiau:
Ni ddylid siarad, canu na llafarganu dros nwyddau traul nad ydynt wedi’u gorchuddio (heblaw am nwyddau traul a gaiff eu defnyddio gan y gweinydd yn unig). Yn hytrach, dylid gorchuddio nwyddau traul yn ddiogel a dylid glanhau’r arwynebedd cyn agor cynhwysydd rhaid golchi dwylo neu wisgo menig.
4. Mae nifer o gyflenwyr masnachol yn darparu pecynnau unigol yn cynnwys afrlladen a chwpan plastig o win a gellir bendithio’r rhain yn unol a’r canllawiau uchod. Fel arall, gellir dosbarthu’r pecynnau yn y seddi cyn yr oedfa neu eu gadael i’w codi wrth i addolwyr gyrraedd. Os gofynnir i addolwyr ddod a’u bara eu hunain, gellir cadw cyflewnad o’r pecynnau hyn wrth gefn ar gyfer addolwyr sy’n anghofio neu’n ymweld. Bydd rhai eglwysi am osgoi defnyddio’r pecynnau hyn oherwydd y swmp o blastig na ellir ei ail-ddefnyddio sydd ynddynt.

Conffyrmio, ordeinio ac arddodi dwylo

Dywed canllawiau Llywodraeth Cymru:

Rhaid cadw pellter corfforol o 2 fetr i gyfyngu ar ryngweithio wyneb yn wyneb agos a mesurau diogelu hylendid llym mewn addoldai. Lle bo hynny’n gwbl angenrheidiol ar gyfer gofyniad sy’n benodol i ffydd, gellir rhyngweithio o fewn pellter o 2 fetr ar yr amod eu bod yn fyr, yn cael eu cadw i isafswm a bod rhyngweithio wyneb yn wyneb yn cael ei osgoi. Dim ond pan fydd yn gwbl hanfodol y dylid cynnal y rhyngweithiadau hyn a byddai’n afresymol cadw pellter corfforol o dan yr amgylchiadau (er enghraifft, gosod dwylo wrth ordeinio gweinidogion newydd). Ar gyfer unrhyw ryngweithio o’r fath, rhaid gwisgo gorchuddion wyneb, gan gynnwys gan yr unigolyn sy’n arwain y weithred o addoli. Nid yw feisorau wyneb yn cynnig digon o amddiffyniad pan fydd unigolion o fewn 2 fetr i’w gilydd.

Plant a phobl ifainc

Caiff mannau addoli ddarparu gofal plant cofrestredig a chynnal addoli ar gyfer plant, a gall plant hefyd fynychu gwasanaethau crefyddol, yn ddarostyngedig i drefniadau diogelu yr addoldy. Ni ellir cynnal gweithgareddau dan oruchwyliaeth megis ysgolion Sul dan do.

Caniateir gweithgareddau awyr agored a dan do wedi eu trefnu i blant a phobl ifainc hyd 18 oed. Gellir gweld canllawiau manwl Llywodraeth Cymru yma. Mae’r rhain yn cychwyn trwy ddweud:
caniateir gweithgareddau a gynhelir er mwyn helpu â datblygiad a llesiant plant a phobl ifanc, fel clybiau chwaraeon, dosbarthiadau drama, grwpiau rhieni a phlant bach, grwpiau ieuenctid a grwpiau crefyddol. Roedd gweithgareddau awyr agored yn gallu ailgychwyn o 27 Mawrth 2021 a gweithgareddau dan do o 3 Mai 2021. Mae hyn yn berthnasol i bob person a oedd o dan 18 oed ar 31 Awst 2020. Nid oes cyfyngiad ar nifer y plant a phobl ifanc a all gymryd rhan yn y gweithgareddau hyn, ond dylai’r trefnwyr ystyried faint o le sydd ar gael. Mae gan drefnwyr y gweithgareddau hyn ddyletswydd i gymryd pob cam rhesymol i sicrhau bod y gweithgareddau hyn yn digwydd mewn ffordd sy’n lleihau’r risg o ddod i gysylltiad â’r coronafeirws. Felly, dylent ystyried faint o le sydd ar gael i allu cadw pellter cymdeithasol gyda phlant pan fo’n bosibl, gan gyfyngu ar nifer y plant a all gymryd rhan i sicrhau hynny, gan ganiatáu ar gyfer pellter 2m rhwng plant. Dylent hefyd geisio cynnal cymaint o’r gweithgarwch ag sy’n ymarferol yn yr awyr agored. Er bod gweithgareddau yn cael eu caniatáu i ailgychwyn yn yr awyr agored, dylai’r trefnwyr gofio mai cyfarfod yn rhithiol yw’r ffordd fwyaf diogel ac y dylid parhau i wneud hynny pan fo’n bosibl.
Ni chaniateir gweithgareddau cymdeithasol megis partion na gweithgareddau preswyl ar hyn o bryd.

Gellir gweld y canllawiau ar gyfer sesiynau gofal plant 0-12 oed yma, a mae’r rhain yn cynnwys trefniadau gofal plant sydd heb eu cofrestru, megis y rhai a drefnir gan rai addoldai yn ystod gwasanaethau.

Gellir gweld canllawiau Llywodraeth Cymru ar gyfer gwaith ieuenctid yma.

Noder nad oes angen i blant dan 11 oed wisgo gorchuddion wyneb. Nid yw’r rheoliadau yn eithrio plant rhag cadw pellter cymdeithasol na’r gofynion cyfreithiol eraill, ond dywed canllawiau Llywodraeth Cymru am weithgarwch cymunedol:
Dan amgylchiadau pan fo plant ifanc yn cymysgu â’i gilydd, efallai na fydd yn ymarferol ceisio cadw pellter o 2 fetr o hyd (rhwng plant, neu hyd yn oed rhwng plant ac oedolion). Y rheswm am hyn yn rhannol yw oherwydd ei bod yn galetach i blant ifanc ddeall y cysyniad o gadw pellter corfforol, ac yn rhannol oherwydd bod yn rhaid cael cyswllt agos er mwyn rhoi’r gofal priodol iddynt.
I blant ifanc (oedran ysgol gynradd neu’n iau), nid yw mor hanfodol i geisio cadw pellter cadarn o 2 fetr rhyngddynt o hyd, nac ychwaith rhwng plant ac unrhyw oedolion y tu allan i’w haelwyd neu aelwyd estynedig. Mae astudiaethau wedi canfod bod plant ifanc yn llai tebygol o drosglwyddo’r feirws, boed hynny i blant eraill neu i oedolion, ac ymddengys nad yw plant yn dioddef cymaint ag oedolion o gael y feirws, yn y rhan fwyaf o achosion.
Serch hynny, mae plant ifanc yn dal yn gallu trosglwyddo’r feirws, a dylai rhieni plant ifanc ddefnyddio eu crebwyll, a gofalu yn arbennig eu bod yn annog plant i olchi eu dwylo a sicrhau eu bod yn osgoi dod i gysylltiad agos â phobl cymaint â phosibl.

Lle bo dymuniad i ganu’n lleisiol o fewn gweithgarwch wedi ei drefnu i blant, mae canllawiau Llywodraeth Cymru yn dweud y canlynol:
Wrth ganu, dylid gwneud yn siŵr nad yw’r unigolion yn wynebu ei gilydd wrth wneud hynny, a dylid cadw pellter cymdeithasol. Dylai gweithgareddau canu gael eu cynnal yn yr awyr agored lle’n bosibl.

Cyfarfodydd llywodraethiant eglwysig

Wrth drefnu cyfarfodydd llywodraethiant eglwysig (diaconiaid, blaenoriaid, cyngor plwyf eglwysig, ayb), yna dylid sicrhau bod yr holl reoliadau uchod yn cael eu dilyn a bod yr asesiad risg lleol yn caniatáu. Lle bo rhai o aelodau’r cyfarfod yn oedrannus a/neu yn dioddef iechyd gwael, dylid cymryd hynny i ystyriaeth wrth lunio’r asesiad risg. Rhaid cynnal cyfarfod o’r fath mewn mangre rheoleiddiedig – ni ellir ei gynnal mewn annedd preifat. Gellir cynnal cyfarfod mewn gardd breifat gyda hyd at 30 person yn unig.

Addoli mewn adeiladau nad ydynt yn perthyn i’r gymuned ffydd

Y sawl sy’n gyfrifol am yr adeilad sy’n gyfrifol am sicrhau cydymffurfiant â’r rheoliadau ac am drefnu asesu’r risg. Mae’r canllawiau am addoldai yn gymwys, ond dylid trafod gyda’r awdurdod priodol am sut i drefnu’r addoli. Po fwyaf y gynulleidfa a ddisgwylir (mewn man nas defnyddir fel arfer yn addoldy) po orau fyddai hi i esbonio i’r Awdurdod Lleol beth sy’n digwydd, rhag bod unrhyw gamddealltwriaeth.

Cynlluniau cymorth gan Lywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru

Mae Llywodraeth y DU wedi cyhoeddi ymestyn y Cynllun Cadw Swyddi (furlough) tan ddiwedd Medi 2021. Mae’r cynllun ar gael i fusnesau sydd ar agor neu ar gau, ond dylid darllen y canllawiau llawn. Mae cyfraith trethiant yn faes arbenigol, ac fe’ch cynghorir i geisio cyngor proffesiynol os ydych mewn cyfyng-gyngor am sut i weithredu yn y mater hwn.

Mae’r ariannu canlynol ar gael trwy Lywodraeth Cymru, a gall gefnogi gweithgareddau cymunedol a gynhelir gan grwpiau ffydd. Ni fydd yn cefnogi gweithgarwch crefyddol.

  • Mae Cronfa Adfer y Gwasanaethau Gwirfoddol ar gael i pob mudiad trydydd sector, yn cynnwys grwpiau ffydd. Mae’n anelu at atal anghydraddoldebau sydd wedi codi o ganlyniad i Covid-19 rhag bod yn barhaol. Gall gyllido gweithgarwch cymunedol arweinir gan wirfoddolwyr sydd wedi’i ganoli ar yr adferiad.
  • Mae Cronfa Gwydnwch Trydydd Sector Cymru yn darparu cyfuniad o grantiau a benthyciadau ar gyfer mudiadau trydydd sector mewn tri ffrwd: goroesi, gwella ac amrywio. Mae’n derbyn ceisiadau gan grwpiau ffydd, ond am fod y cyllid yn cynnwys benthyciad fe all y bydd yn addas ar gyfer rhai grwpiau yn unig. Mae angen i ymgeiswyr fod yn fudiadau corfforedig, neu fod yn barod i ymgorffori cyn derbyn yr ariannu.
  • Mae’r Rhaglen Cyfleusterau Cymunedol yn cynnig grantiau cyfalaf ar ddwy lefel, hyd at £25,000 ar gyfer cynlluniau llai a hyd at £250,000 ar gyfer cynlluniau mwy o faint. Rhaid defnyddio’r grant ar gyfer gwella adeiladau cymunedol sy’n cael eu defnyddio’n eang. Gall hyn gynnwys cyfleusterau a weithredir gan grwpiau ffydd cyhyd a’u bod ar agor i’r gymuned ehangach.

Mae yna nifer fawr o raglenni grant eraill a gynigir gan fudiadau y tu allan i Lywodraeth Cymru fydd yn darparu cyllid ar gyfer cynlluniau arweinir gan grwpiau ffydd. Mae hyn yn cynnwys cronfeydd Deddf Eglwys Cymru a weithredir gan awdurdodau lleol (gweler gwefan eich awdurdod lleol) a rhaglenni Cronfa Gymunedol y Loteri Genedlaethol, Sefydliad Cymunedol Cymru a nifer o ymddiriedolaethau a sefydliadau. Gellir gweld gwybodaeth am y ffynonellau ariannu hyn ar wefan Cyllido Cymru.

Mae gwefan Busnes Cymru yn cynnwys gwybodaeth gynhwysfawr am gynlluniau cymorth eraill sydd ar gael ac am gynllun prentisiaethau sydd wedi’i ehangu ar gyfer pobl sy’n ddi-waith oherwydd effaith y pandemig.

Mae CGGC wedi paratoi rhestr gynhwysfawr o ffynonellau cyllid ar gyfer mudiadau trydydd sector, a mae llawer o’r rhain yn agored i eglwysi a grwpiau ffydd.

Bydd hefyd yn beth da i grwpiau ffydd gysylltu a’u cyngor gweithredu gwirfoddol lleol er mwyn derbyn cymorth gyda dod o hyd i ffynonellau ariannu lleol a chenedlaethol. Gallwch ddod o hyd i wybodaeth am eich cyngor gweithredu gwirfoddol lleol gan Cefnogi Trydydd Sector Cymru.

Gethin Rhys
19.07.2021